Цеверӹн рифман лыдышвлӓ?

Поэзи гишӓн хытыраш яратем. Тидӹ гишӓн шукы дӓ цӓрнӹде дискутируяш лиэш. Лыдышвлӓ кӹтӹк формышты доно мӹньӹм токышты шыпшыт. Лӹмӹнок кӹзӹт, кынам кужырак форман сӹлнӹшая пӓшавлӓм лыдаш жеп уке ганьок. Книгӓм, лӹмӹнок иктӓ -махань романым моло лыдаш жепӹм момыла, а лыдыш книгӓм трамвайышты кыдалмы годымат, поездӹштӓт, тылвышыштат, самолетыштат выртеш пачылдалат дӓ лыдылдал шоктет. Седӹ, прозымат лыдаш ам ӧркӓнӹ, но пӹтӓртӹш жепӹн тамалын доко лыдышвлӓ шӱмешем лишӹл ылыт. Махань йӹлмӹ доно лыдат, тидӓт шӱмеш махань-шон кишӓвлӓм кода, ынгыленӓм. Шамаклан, пӹтӓртӹш жепӹн рушла лыдмашем уке доно иктӹ. Шукыжымок финнлӓ, эстонла, алык марла дӓ кырык марла лыдам. Сӹлнӹшаяштыш у пӓшӓвлӓ гишӓн аннотацивлӓм ӓль ангглӓ ӓль немӹцлӓ лыдылдал шоктем. Векскид йӹлмӹвлӓм пӓлӹмӓш, лачокшымат, такеш агыл – тидӹм тагынамок ынгыленӓм.
Пӹтӓртӹш жепӹн кырык мары поэзи мӹньӹм ӧрӹктӓрӓ, мерцен ӹлӹмӹжӹ паштек тӹдӹ тамахань цевер пеледӹшлӓ мӹлӓнем пачылташ тӹнгӓлӹн. Ханс Христиан Андерсенӹн рӹждӹмӹ (цевер агыл) лыдигӹ гишӓн ямакшым ӓштедӓ? Туан йӹлмӹнӓ доно сирӹмӹ поэзим лач ти лыдигӹ доно тӓнгӓштӓрӓлмӹ шоэш. Ӓль эче иктӓ -махань пеледӹш доно, кыды кушмыжы годым лач цуштыри вурдыжым веле анжыктен, йӹржӹ ылшывлӓ тӹдӹм ӓклӹделыт, цаклыделыт дӓ ташкен шуашат йамӹдӹ ылыныт. Ти пӓлӹдӹмӹ цевер пеледӹшет, мӓмнӓн поэзинӓ, ӹнде пачылташ тӹнгӓлӹн. Махань цевер пеледӹшвлӓ доноо тӹдӹ пеледӓш тӹнгӓлеш, тидӹм шукыштат агыл ужына лиэш, ӹнянем.
Поэзим халык ӹшке ӹштӓ. Лыдшывлӓ улӹ гӹнь, поэтвлӓӓт лӓктӹт. Ти пӓшӓштем, «кӹзӹт дӓ молнамшырак кырык марла сирӹмӹ поэзи» схемы доно лыдышвлӓ вӹкӹ анжымем ак шо. Пӓленӓ, кырык марла поэзим ӹнде 100 и нӓрӹ сиренӓ, но пӹтӓртӹш жепӓш поэзинӓжӹ интеллектӓнрӓк, кымда дӓ философи анжалтышанрак, социальный ядмашвлӓмӓт тӹкӓлшӹ дӓ халыкна, туан йӹлмӹнӓ гишӓн шаныкалышы ылеш. Кӹзӹтшӹ поэзинӓ йӹлгӹжшӹ шамаквлӓм когонжат ак кычылт, тӹдӹ лаконичныйрак, лыдшы докы лишӹлрӓк лиӓш тӹнгӓлӹн, лыдышвлӓштӹ кычылтмы шамаквлӓн значеништӓт кымдарак лин, символвлӓ ӹшке рольыштым мадыт.
Тӹ годӹмок, шижӓлтеш, поэзинӓ вӹкӹ кок тӹнг анжалтыш улы: иктӹжӹ тошты монгырышкыла, эртӹшӹшкӹлӓ анжышы, весӹжӹ у корнывлӓм кӹчӓлшӹ, анзыкыла кеӓш цацышы, ӹшкӹлӓнжӹ у шӱлӹшӹм, динамикӹм дӓ у энергим кӹчӓлшӹ. Тидӹм шамаклӓн, Цикмӓ халанан лӹмӹм кычылтмы донат вӓк тӓнгӓштӓрӓш лиэш. Иктӹвлӓжӹ тидӹм со эче Козьмодемьянск маныт, весӹвлӓлӓнжӹ мелешӹштӹ Цикмӓ лӹм.
Тошты монгырышкыла анжышы поэтвлӓнӓлӓн шӱмешӹштӹ лыдыш корнын мычаш рифма пиш керӓллӓ дӓ келешлӓ каеш. У монгырышкыла анжышывлӓжӹ ирӹкӓн лыдышвлӓм сирӓт дӓ кымда вӹдвлӓштӹ, культурывлӓштӹ нӱштӹлӹт, вес культурывлӓ доно хытырат, тидӹм нӹнӹн лыдышвлӓштӹштӹ цаклет. У семӹньлӓ сирӹшӹвлӓ постмодерниствлӓ ылыт, кыдыжы ӹшкӹмжӹм этнофутуристеш вӓк шотла.
Махань ӹне тӹнӓм кӹзӹтшӹ жепӓш поэзи? Тӹдӹ кӱлӓн сирӓлтеш? Кымда массылан, ӓль миноритетӓн, чӹдӹ шотан, маргиналышты ылшы лыдшы -интеллектуалвлӓлӓн? Кӱ кӹзӹт культурым анзыкыла нӓнгеӓ, виӓнгдӓ, лӹмӹнок техень культурым дӓ сӹлнӹшаям, кыды докы кырык марла лыдшывлӓ лошты веле агыл халыкнан культурыжы докы интересӹм понгыжтарышты, а вес халыквлӓӓт тидӹ гишӓн пӓлӹштӹ?
Ти шотышты мам эртӹш октябрьын Таллиннӹштӹ цаклышым, сирӓлтӹнем.
Лыдшылан пӓлдӹртӓш келеш, Эстоништӹ поэтвлӓм яратат, нӹнӹм ушемкымдемӹштӹ шотеш пиштӓт, политиквлӓӓт вӓк поэтвлӓн мнеништӹм колыштыт, седӹндонӓт, техень атмосферышты поэзин статусшат кӱшнӹ. Эстоништӹ пиш шукы поэт, нӹнӹн тӧр шотыштым Сирӹзӹвлӓн Ушемӹштӓт вӓк ак пӓлеп. Лин кердеш пел тӹжем нӓрӹ. Миллион шотан халыклан тидӹ, попашат, чӹдӹ агыл. Сирӹмӹ стильӹштӹ донат нӹнӹ ик корны доно ак кеп, нӹнӹ эстетика, философи анжалтышвлӓштӹ доно группируялтыныт. Тӹ годымок нӹнӹ лошты нимахань соредӓлмӓшвлӓ, баталивлӓ моло ак кеп, шамаклан рифмы доно сирӹшӹ поэтвлӓ ӹшке семӹньӹштӹ, радикальный у поэзи верц ылшывлӓ, ӹшке лыдӹшвлӓштӹм сирӓт. Цилӓлӓн сирӓш дӓ ӹшке мнеништӹм келесӓш правашты улы. Цилӓн нӹнӹ книгӓм лыктын кердӹт. Ти шотышты кугижӓнӹш йори шукы анжалтышан поэзи книгӓвлӓм лыкташ палша. Консенсуслан дӓ демократилӓн. Сӓндӓлӹкӹштӹ махань-шон литература группывлӓн ӹшке журналвлӓштӓт улы: тетрадь постол проставлӓ гӹц тӹнгӓлӹн, яжо пумагаэш лыкмывлӓ якте. Эчежӹ интернет кого палшыкым пуа, тӹшкӹ поэтвлӓ тӧрок ӹшке лыдышвлӓштӹм сӓкӓлтен кердӹт – тенге лыдшывлӓ у поэзи гишӓн пиш пӹсӹн пӓлен нӓлӹн кердӹт. Тидӹ изи прелюди. Тенгежӹ ӹнде изиш анзыкыла кен колтышы поэтвлӓн ик вадышты гишӓн шайышталам, кышты мӹлӓнемӓт ӹшке лыдышем лыдылдалаш вӓрештӹ.
Ти вады Тошты Таллинн лишнӹш ик ӧлвӓлнӹ ыльы. Ӧлвӓл гӹнят, солидный вӓр – изи сценан театр гань. Ти клубыш пыраш поэзим яратышывлӓ 120 тӓнгӓ нӓрӹм тӱлӓт дӓ вара поэтвлӓн лыдышвлӓштӹм колыштыт. Оксам тӱлен пырымы поэзи вадывлӓ шоэн веле эртӓт, но тӹшкӹ поэзим яратышы богемывлӓ погыналтыт. Техень вадывлӓн лӹмӹштӹ «Поэтри слӓм» ылеш, кырык марла тидӹм (Поэзи конкурс) манаш лиэш. Ти гӓнӓ ти конкурсышты 7 поэт ыльы, 2 Эстони, 3 Суоми, 1 Америка дӓ мӹнь мары поэзин представительжӹ семӹнь. Мӹнь Че Гевара гишӓн лыдышем лыдым, тидӹ пӓштек вара колыштшывлӓ «5» балл система доно баллвлӓм пуэвӹ. 7 поэт логӹц мӹнь шайыцын 3-шеш кодым. Цилӓ поэтӹн лӹдӹшвлӓштӹм колышт пӹтӓрӹмӹкӹ, мӹньӹн лыдышем дӓ лыдмы стилем ти конкурсын форматыш ак пыры – ынгылышым. Конкурсышты лыдшы поэтвлӓ шукынжок сӓмӹрӹквлӓ ылевӹ, иготышты иктӓ 20 -30 ивлӓ лошты. Нӹнӹ у лыдышвлӓм сирӓт дӓ пиш профессионально нӹнӹм декламируят, тенге попат, йӹлмӹштӓт нигыштат ак тӹкӹлӓлт. Кыдыжы попышы автомалаок тӧтӧтлӹш. Дӓ эче пиш яжо импровизаторвлӓ ылыт. Финалыш лӓкшӹ поэтвлӓлӓн «лач ти мӓгӓлӹн лиӓлтшӹ лыдышым» шайышт пуаш заданим пуэвӹ. Ти пӓшӓм цилӓ финалист ӹштӹш, но коктыжы пишок мастарын кердевӹ. Ти сӓмӹрӹк поэтвлӓ шамаквлӓ доно мадыт, тагачы кечӓш политикыштыш дӓ ӹлӹмӓшӹштӹш лиӓлтмӓшвлӓ гишӓн шайыштевӹ, нимахань мораль, кынамжы ӱл стильӹн шамаквлӓӓт ышмашты гӹц чонгештен лӓктӹт. Тӹ годымок актуальныйла, потикӓлӓ дӓ керӓллӓ цилӓ лӓктеш. Публика балдейӓ, лапам шиэш, утлаок яжо фразым моло колын колтымыкыжы шишкалтенӓт колта – йӓнгжы– вашт кӓнӓ. Лыдышвлӓм лыдмы годым фонышты музыкантвлӓ шактенӹт дӓ ти симбиоз – лыдышвлӓ дон музыка пиш эффектӓнлӓ каеш. Вес сӓндӓлӹквлӓ гӹц толшывлӓ ти вадышты ылевӓт, видӹшӹ поэтшӓт шӹренжок англла хытыпымашыжым нӓнге. Эстон авторвлӓ, ынгылышым сек минимум 3 вескид йӹлмӹм пӓлӓт. Кыце ти вады эртен, шергӓкӓн лыдшы виде гӹц пӓлен нӓлеш:

Вес кечӹн воксьок вес йиш поэзи вадышты ыльым. Тошты Таллинн гӹц мӹндӹрнӹ агыл кок этажан ик пу пӧртӹштӹ, кыдын хозажы ик бизнесмен ылеш дӓ кыдым культура йенгвлӓлӓн пӹрнялен. Вӹлецӹ анжен, ти пӧрт пашуды пӧртвлӓ гӹц нима донан ак айыртемӓлт: Кырык сирӹштӹш турарак левӓшӓн, мансардан, изи садывичӓн, кышты пеледӹшвлӓ кушкыт, тӹшток тетявлӓн ошмаан мадмы вӓрӹштӹ. Малын? Ти пӧртӹм хозажы символический ӓк доно студент дон сӓмӹрӹк культура йенгвлӓлӓн арендыш пуэн. Цилӓжӹ ти пӧртӹштӹ 8 ӹлӹмӹ кӹдеж, кого кухня да кок хына кӹдеж дон библиотека улы – кышты кынам-тинӓмжӹ поэзи вадывлӓ эртӓт. Тетявлӓ доно толшы сӓмӹрӹквлӓн тетявлӓштӹ ошмаан мадмы вӓрӹштӹ мадылдал кердӹт. Мӓмнӓн поэзи вадына библиотекышты эртӹш. Ти вадыш иктӓ 20 нӓрӹн погыненӹт ыльы, ти гӓнӓ цилӓн пӧкенӹштӹ шӹнзевӹ, но улы техень вадывлӓӓт, кынам седӹрӓштӓт шӹнзӓш вӓрештеш. Залышты сартавлӓ йыленӹт, атмосферыжат лач поэзи гишӓн попаш дӓ лыдышвлӓм лыдаш шыпшын. Мӹлӓнемжӹ гӹнь лач техень поэзи вадывлӓ мелешем ылыт, рӱжгӹмӓн вадывлӓм когонжок ам яраты, поэзим ынгылаш манын тыр обстановкы келеш, шанем. Ти вадын лач кырык марла веле лыдышвӓэм лыдым, нӹнӹм вара эстонла поэт Йӱрген Роосте лыды. Поэзи вадышты вес поэтвлӓӓат лыдышвлӓштӹм лыдевӹ, вара тӹнӓмок лыдышвлӓ колыштшывлӓн шӱмешӹштӹ махань ассоциацим лыктыныт дӓ понгыжтаренӹт, келесен кердӹнӹт. Махань яжожы – поэт тенге стӧл лошты шӹнзенок лыдшывлӓжӹ мам поэзижӹ гишӓн шанат, колын кердеш. Келесӓш келеш, шаявлӓжӹ лыдышвлӓм мактымашты веле агыл, техень лыдышвлӓмӓт лыдевӹ, кыдывлӓ паштек ик эдемӓт ик юкымат лыкде дӓ техеньвлӓӓт ылевӹ, кыдывлӓ полемикывлӓм вӓк шачыктевы. Ти вадынат ик поэтӓт рифман лыдышым ӹш лыд.
Тенгежӹ гӹнь рифман лыдышвлӓ доно мам ӹштӓш? Лачокат ма нӹнӹм монден у лыдышвлӓм сирӓш тӹнгӓлмӹлӓ? Оулушты финн-угр сирӹзӹвлӓн Конгрессӹштӹ ылмем годым ик поэт гӹц техень шаям колаш вӓрештӹ : «Мӓ донна (Российыштыш ик финн-угр Республикышты) верлибр доно сирӹшӹ поэтвлӓм ваштылыт вӓк дӓ лач ӧркӹ дӓ талантдымы сирӹкӓлӹшӹвлӓ веле рифмыдымы лыдышвлӓм сирӓ маныт» келесӹш. Мӹньжӹ тидӹлӓн пишок ӧрӹм дӓ тӹ годымок « Вет Мары Элыштат ти шотыштыжы техень стиуацимок ужат.» Тӹ годымок, техень шаявлӓ улы гӹнь, тӹнӓм поэзин ик вӓрӹштӹ шалгымыжым ак анжыкты, тӹдӹ анзыкыла виӓнгеш дӓ шукыштат агыл, ӹнянем кырык марынвлӓ поэтвлӓ логӹц шукынжок лач верлибрым веле кычылташ тӹнгӓлӹт. Малын? Рифмыдымы лыдышвлӓ кӓпшӹлтен шӹндӹмӹвлӓ агылеп, кынамжӹ нӹнӹ чонгештӓт машанет – техень куштылгы ылыт, тидӹ гӹц пасна техень лыдышвлӓштӹ автор шанымашвлӓжӹм келгӹнрӓк дӓ кымданрак келесен кердеш. Тенге мӓмнӓн поэзиштӹнӓ доминируйышы пейзаж поэзиӓт ӹмӹлеш кодеш лиэш. Тӹ годӹмок рифмывлӓ доно сирӹшӹ поэтвлӓнӓт тошты семӹньӹштӹ тек сирӓт, сирӹнештӹ гӹнь. Тенге мӓнӓн поэзинӓ паянрак веле лиэш.
Валери Аликов

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s