Эндре Ади

Э́ндре А́ди (венг. Ady Endre, 22-шы ноябрьын 1877-шӹ ин, Эрминдсент, Трансильвани, Румыни — 27-шӹ январьын 1919-шӹ ин, Будапешт) — венгр поэт. Шукыжымок Трансильваништӹ ӹлен. Тӹдӹ Nyugat (Вадывел) радикальный журналын шанымашвлӓ дон идейывлӓм пуэн шалгышыжы ылын. Адин пӹтариш лыдыш книгажӹ ”Лыдышвлӓ” (Versek) 1899-шӹ ин, кокшыжы (Még egyszer) 1903-шы ин лактӹн, но когон яжоэш нӹнӹм ак шотлеп. 1906-шы ин лакшӹ ”У лыдышвла” (Uj versek) лыдыш книгӓжӹ кӱкшӹн ӓклӓлтӹн. Поэт тиштӹ кыце яратымаш, тенгеок политика гишӓн келгӹ шанымашан лыдышвлӓм сирен. Ади тӹ жепӓш венгр поэзим уэмдӹшеш, новатореш шотлалтеш.

ДУЭЛЬ ЫЛЬЫ

Дуэль ыльы: ӹрвезӹ Цилä
Икмахать- кердӹжӹ дон
шӱмӹштем Колымашын шӱмжӹм шырал колтыш,
а мӹнь ӹлем, Йымат ӹлä.
1910

* * *

ТЕНГЕЧӸ ВАШТАРЕШ

«Шагалма.» йыдым паштекем
Тенгечшӹ тäйви ара саслен.
«Шагалок.» А мӹнь пакыла дä пакыла веле кем.

«Шагалма.» Тӹлзӹ, хат*, пӹлвлä ваштареш * ад
цадыриäн цӹшкерӹш шыралтам
дä ӹшкетем, ӹшкетемок.

Тӹдӹ выча: Тенгечӹ ваштареш кыргыжам.
Äтям, äвäм, попвлä, лыдышвлäм сирӹшӹвлä,
тä ада кел, ада кел.

Тьотявлäн-тьотявлä, ӹмӹлвлä, Тенгечӹ тäрзӹвлä,
тä, вӹрӹн дä цäркäн тäнгвлäжӹ:
коддок, тырхаш лидӹмӹ Тенгечеш.

Пакыла кого, шим Пӹцкемӹшӹшкӹ кеем.
«Шагалма.» Агым. Тӹдӹ выча мӹньӹм,
мӹньӹм. Кыргыжам, анзылнемжӹ- Иргод.
1907

ЙЫМЫ ГӸЦ ШАЛАХАЙЫШТЫРАК

Йымы ӹшке семӹньжӹ
цилä шанымаш шайылнок шалга.
Соокцангвлäм тӹдӹлäн мä шинä,
но мӹнь тӹдӹ гӹц шалахайышкырак шагалам.

Йымы пуры ылеш,
апай дä сӹнзäвлäжӹм мӱдä,
кынамжы нелӹ цанг кӹлвлäм
шӱмвлäшкӹнä кӹшкä.

Йымы ваштарешнä ак тол,
нелӹ годым левäшӹм ак пу:
Йымы тидӹ- Мӹнь дä ойхы,
ӹнянӹмäш дä шыпшалмаш.

Йымы- куатан кого хоза,
пӹцкемӹш дон соты,
шӱмнäм тӹжем ивлä дон орлыктарышы
лӱдӹктӹлшӹ тиран.

Йымы- тидӹ проста ылмаш.
Пурым ӹштӹшӹвлä, шытырвлä,
утла шукым шанышывлä дä тӹлнӹшӹвлä
тервен тӹдӹ нерат лиэш.

Йымы мӹньӹм ак яраты,
утла шукы кӹчäлӹнäм- нимат шӹм мо,
но сойток сагажы тäнгäшен
кыргыжынам дä споренäм.

Йымы ӹшке семӹньжӹ
цилä шанымаш шайылнок шалга.
Соок цангвлäм тӹдӹлäн мä шинä,
но мӹнь тӹдӹ гӹц шалахайышкырак шагалам.
1908

ВЫРСЫ ПАШТЕК ЫДЫЛМАШ

Мӹнь вырсы гӹц толам, Йымы Äтя,
цилä ӹнде, пӹтен, цилäок:
Тӹнь ӹнде Тыр ылат,
ӹшке донет мӹньӹм сарастары.

Йылышы шӱмем печкäлтеш,
нигыцеäт ладнанг ак керд.
Пыйырт хыть лӹпäлäндäремä тидӹм,
икäнä хыть шыпшал анжемä.

Сӹнзäвлäэм йӹрвäш ӹнде ак ужеп,
ойхырен веле ӹнде кердӹт.
Нӹнӹ нимат ӹнде ак анжеп,
Лач Тӹньӹм, Тӹньӹм нӹнӹ анжат.

Молнам пылвуй якте вӹрӹштӹ
ялвлäэм пышльупкенӹт,
ӹнде ялвлäэм уке- пылвуйвлä веле,
пылвуйвлä Йымы анзылны.

ӹнде ам кредäл, ам шыпшал,
тӹрвӹвлäштем вӹрäт кошкен кеен,
кидвурдывлäэм кылтишкä линӹт,
Йымы, анжалма вӹкем!

Йымы, тӹнят ӹнде вӹкем анжал.
Цилä, цилäок ӹнде пӹтен.
Тӹнь ылат Тыр,
ӹшке донет мӹньӹм сарастары.

1908

КЫМЫТЫН НЫРЫШТЫ

Йымы, мӹнь дä хресäньӹн шудалмыжы:
мä кымытын кого Нырышты.
Лач иктӹ пäлӹ: мä кымытынат коленä,
седӹндоно мӹнь саслем, юкын дä цäрнӹде.

Мӹнь ӹшкетем ам лӱд, ам цӹтӹрӹ,
каваштем мӹньӹн сытонан кавашты гӹц,
седӹндонат веле Нырын дä ти Йымын,
ти халык шудалмын оролжы ылам.

Цилä ӹнде ямеш: шӹжӹ, тел,
шошым, ӧркӹ кäнгӹж лач охыр кӹлтем веле пуат.
Нимат когонжок кого Нырышты ак лиäлт,
но мä кымытын- мä иктӹ ылына.
1908

МÄЛÄННÄ МОХАЧ КЕЛЕШ

Йымы улы гӹнь, нелӹцвлäэш тыменьшӹ
ти халыклан тӹдӹн ӹжäлäйӹмӹжӹ керäл агыл.
цигäн вӹр дон ярлалтшы нӹжгä вырлыкшым
тек тӹдӹ шижӹ, лучкыжы.

Йымы улы гӹнь, мадьяр лимем воксьок
ам ӹжäлäйӹ.
Валгыды кäдӹмäт, ыжаргышы пушäнгӹ ӹлӹштäшӹмäт,
лач салан севäлмӹжӹм веле.

Йымы улы гӹнь, халыкем нäлӹн,
рок гӹц пӹлгом якте ӹрзен шӹндӹжӹ.
Ти халыклан секундешäт шӹпӹм пуаш ак кел,
уке гӹньӹ мычашна толеш, мычашна.
1908

КӸЛМӸ КУГИЖÄН МӰЛÄНДӸШТӸ

Карликвлä телӹштӹ ӹлäт,
кугижäштӹн лӹмжӹ- Кӹлмӹ.
Кугижä-тиран, ӱштӹ кугижä,
кыдын пандашыжы кужы, кужы
иктӹлäнäт тӹдӹ ирӹкӹм ак пу.

Охо, изи господин кугижä Кӹлмӹ,
тӹньӹн сӹнзäэт уке ылыныш, лач шӱмет веле,
шӹдäн изи шӱм, нималанат ярдымы,
и гӹц, лым гӹц дä тел гӹц ӹштӹмӹ,
ит йäтлӹ веле, господин кугижä Кӹлмӹ.

Охо, Кӹлмӹ, мӹнь Онар гань кого
сäндäлӹкӹштӹ тäрзӹ ылам.
Мäмнäн кого Кейзарна улы- Валгыды Шокшы.
Простьы, господин кугижä, простьы,
шӱмет утла изи ылеш, но сойток вет шӱм.
1908

ЙЫД КЫДАЛЫШТМАШ

Маханьы вӹцкӹж тагачы Тӹлзӹ,
махань охыр дä тыр йыд тагачы,
дä мӹнь тагачы- техеньӹ ойхан,
маханьы вӹцкӹж тагачы Тӹлзӹ.

Цилä Цела пыдырген кен,
цилä тыл салым лач выртеш вел,
шӱкшӹ выргем гань яратымаш
цилä Цела пыдырген кен.

Арававлäнä йӹлгӹжӹт, но нималан ярдымывлä,
шайылнем охлымашвлä шактат,
кынамжы апайын гань, кынамжы попымашвлä,
арававлäнä йӹлгӹжӹт, но нималан ярдымывлä.

ЛӰДМÄШӸМ АМ ШИЖ

Тошты факел гань мӹньӹм шуэн колтымы,
ом пышан, шонгы вуй,
лӱдмäш тагыш ямын, Йымат вäк
ӹнде торанем ак код.

Лӱдшӹ сӹнзäвлäэм молнам тел
йыд шӹдӹрвлä гань йыленӹт,
ӹнде нимат ам анжы,
лӱдмäшӹмäт амат шиж.

ӹнде колымаш йыдым
виш шӹгервлä лишнӹ сäрнем
пӱвлäэмäт вäк ӹнде ак цӹтӹреп,
лӱдмäшӹмäт амат шиж.

ӹнде шылаш тӹнгäлшӹ шыпшеден кемӹ
колыш эдем гӹцäт худа ылам.
Ой, амат шиж, ӹленäм вäл,
лӱдмäшӹмäт амат шиж.

УГӸЦ КОГО ВӸДӸШКӸЛÄ

Угӹц ӱштӹн йӹрäлтенä,
лач тошты ышан шамаквлä, аяран игечӹ:
угӹц кого вӹдӹшкӹлä кеäш жеп толын.

|й, кого вӹдвлä, сӹнзäвӹдӹм лыкшы сусу,
курымаш пӹлвлä, эчеäт ма нӧртедä,
эчеäт ма лӱдӹктӹлӹдä дä токыда ӱжӹдä?

~онгештӹ, пышна- ойхым кӹчäлмäш,
тӹтӹрä лошкы, пӹцкемӹш ытарымашкы
дä валгынзышан штурма вӹдӹшкӹ!

Когоэшнен тӹрвӹвлäм пӹзӹрäлäм,
шӱмем цаткыды лижӹ, вӹдпӧртемвлä
дон пäлӹдӹмӹ лӱдӹшвлäмäт сӹнгӹжӹ.

Якшар пыш, кавыр вешлäвлä.
Кäвäрген вазам, шонгемäм äль
тангыжеш ямат гӹнят, ӹрвезӹ эдем гань мӹнь тидӹм ӹштем.

НӰШМӰ ЛЫМ ЛӸВÄЛНӸ

Тырыж дä кышкед шӹндӹмӹ
мӹнь тошты религивлäштӹ паралтам,
вӹрӹштӹ, ясышты, тылышты
целам кӹчäлäм
ӹлӹшӹ покойньӹкӹм вуйта бальзамируем.

Тенгечӹм ужшы керäл,
äнят вырсы тäроксаат керäл лиэш,
вара шергäш мементо гань
у эдемӹн ӹлӹмäш монгырыш
нолем дон анжалам.

Вуйнаматеш лыкдеок фронтыштыш
сӹнгӹмäш дон пуалтмаш гишäн шайыштам.
хаос лоштыш увер
раскыдын шакта ма
äль тидӹм мӹнь саслаш тӹнгäлнäм?

Вычалда, когоэшнӹшӹ эдемвлä,
цеверӹм тӹлнӹ, кӧргӹштем
увер кандышы, мадьяр кола гӹнят,
ӹлӹмäш ак пӹтӹ-
колышывлä логӹц курымаш Поратка кӹньӹлеш.

Кӹзӹт тел дä нӱшмӱэм
апай гань пуалтем лӹвäлнӹ амала
мам ӹштäш келмӹм выча,
шошым понгыжалтеш-
тенге тӧр шамак угӹц шӹтен лäктеш.

1914

ОДА ШӸЖӸЛÄН

1.
Ӹлӹжӹ ӹлӹмäш, Шӹжӹ пиш цевер ылеш,
äнят тӱнымбалныш сек цевер шӹжӹ,
тагачы кӹшкӹлтäм йӹрӹмӹ пеледӹшвлäм
(ясын какляртымыжы дон ышмаэм пеледеш):
Шäлä, Кечӹ, рок вӹлнӹ, пӹлгомышты,
Шäлä, Ойхы- шукым ужшы:
ӹлӹмäш ӹлä дä яжон шӱлä.
Йигӹнзӹш гӹц пуры шыпшалмаш якте,
ӹлӹмäш, мӹнь колам рӹшкäлтшӹ шамакетӹм:
эдем миллионвлäн масса агыл,
Эдем Йымын ӹнянӹмäшӹжӹ,
эдем ӹлä гӹнь, шукым ӹштен шокта-
техень ирӹкӹм эдемлäн пумы.
Шайылан кодшывлä, нӹнӹ сек анзылны кеäт,
валгыды ойхырымашын тистӹжӹм намалын,
нӹнӹ лошты Колымаш ак кай.
ӹлӹжӹ ӹлӹмäш, Шӹжӹ пиш цевер ылеш.

2.

Геройвлä ти кечӹн ӹлäт,
курымеш нимат кишäде ак ям,
Шӹжӹн вужгымыжы ойхым канда,
нырвлä кого йäнг гань йӹлгӹжӹт
йäнгвлäжӹ кого, йӹлгӹжшӹ нырвлä гань.
Тошты легендӹвлä йӧрäт гӹнь,
вäрешӹштӹ увлä лит, тыл со ӹлӹжеш.
Ойхат у сӹнвлäм кӹчäлеш,
орлык дон пӹзӹрӹмäш толын кердӹт,
а сусу, куатан Йымы анзылны ӹлӹмäш
сусу ныр покшакы шуэн колтымы гӹнят,
тагачат шергäкäн дä яратымы ылеш.
Хыть махань пуйырымаш мадьяр гӹц
куштылгырак лижӹ:
ӹлӹжӹ ӹлӹмäш, Шӹжӹ пиш цевер ылеш.

3
.
Понгыжалтдок, тьотявлä, колыштшывлäэм:
тагачы кечäш массылан мӹнь ам кымал,
|дем мӹлäнем соок эдем ылеш,
мӹньӹм нимат ладнангдарен ак керд.
Пӹжäшем вулкан вӹлäн оптем,
тӹнäмок халыкем вӹкäт анжем
ӹнянен тӹдӹлäн. ӹнянäш лиэш,
таманярын миллион верц ӹлäт.
Пурпурышты иквäреш рӹпшӹм мырывлä
дон тымдым шамаквлä шактат:
|демӹн пуйырымашыжы ямын ак керд:
теве амаш вäрвлäэм, когоэшнӹшӹ, шкетшӹ
ылшы (шанем, цилä ӹнде яжо)
йäнгем соты алык гань шäрлен кеä
(колам йӹрвäш мӱлäндӹ рӹшкäлтеш
дä ыдылмы вäреш шудалмы шакта):
тагачы кӹшкӹлтäм йӹрӹмäш пеледӹшвлäм,
ӹлӹжӹ ӹлӹмäш, Шӹжӹ пиш цевер ылеш!

11. 09. 1914

ГОГ ДОН МАГОГЫН…

Гог дон Магог вырлык ылам.
Такеш капкавлäм лыпшем гӹнят, сойток
ядмем шоэш: Карпат кырыквлä лишнӹ
кичкӹж каштын ам керд ма?

Пӹлӹшӹштем тошты мадьяр мыры шакта
Пäлӹм Верецке корны мыч толмем годым.
У мырем тӧрлäлтäш манын
Девеньӹшкӹ пыралалшаш, векäт?

Ылам у дä мырышы Васул:
У мырем колаш ӹнжӹ ли манын,
Пӹлӹшем пикӹ дон йылатыдок!
ӹжäлäйӹде кäпем рокыш мырыктыдок!

У курымым вычен охлем, кичкӹжäм-
пäлем тӹдӹ, мӹндӹрнок агыл.
Мырем мӹньӹн у, мадьяр мыры,
тӹдӹм вырсат, а тӹдӹ соок сӹнгä.

У КОРНЫВЛÄ ДОН КЕМ
(лаштык)

Лӱдмäшӹм ӧрдӹжӹш, пышем, пӱэргӹм намалат,
йӱкшӹ вуян вешлäм ыдырышылан ваштылаш пу,
чонгештӹ, пыш,
тӹнь вет иргодшы геройым намалат.

Пӹсӹн, пӹсӹн анзыкыла,
у вӹдвлäшкӹ, келгӹвлäшкӹ,
чонгештӹ, пыш,
пӹсӹн, пӹсӹн анзыкыла.

Анзылнет шäрлен вазыт у мӱлäндӹвлä,
выртышты ӹлӹмäшӹн лӱдӹш монгырвлä,
чонгештӹ, пыш,
анзылнет шäрлен вазыт у мӱлäндӹвлä.

Омыным ужын, сӹнзäвлäэм питӹрем,
икмахатян тӹлнӹм вӹдвлäштӹ сäрнем,
чонгештӹ, пыш,
омыным ужын, сӹнзäвлäэм питӹрем.

КЫДЫВЛÄ СО ВАРАЭШ КОДЫТ

Мä со цилä гӹц вараэш кодына,
мä лачокат пиш мӹндӹрц толына,
янгылышывлä, ашкылвлäнä нелӹвлä,
мä со цилä гӹц вараэш кодына.

Коленäт вäк ладнан ана керд,
кынам колымаш токына толеш,
шӱмнäн тылжы угӹц пижӹн кеä,
коленäт вäк ладнан ана керд.

Мä со цилä гӹц вараэш кодына,
Омынна, цäшнä, пристиннä, тыр ӹлӹмäшнä,
элтäлӹмäшнä вараэш кодын.
Мä со цилä гӹц вараэш кодына.
1907

Валери Микор сäрен

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s