Шая Кырык мары кымдемӹм вуйлатышывлä докы

Шая Кырык мары кымдемӹм вуйлатышывлä докы

Пуры лижӹ шотеш пиштӹмӹ Кырык мары кымдем вуйлатышы Леонид Зиновьевич Кубеков, район Тымдымаш Пöлкäм вуйлатышы Нифонд Нифондович Тораев, район Культура Пöлкäм вуйлатышы Лидия Никаноровна Смирнова.

Глобализаци жепӹн кырык дä кожла марынвлäн туан йӹлмӹнä дон культурынам переген кодаш манын мам ӹштäш лиэш, ӹшке шанымашвлäэм тä дä халыкна анзыкы лыкмы шоэш.
Кӹзӹт, каеш, кырык марла попышывлä чӹдем миäт, самӹрӹквлä лошты туан йӹлмӹнä престижäн агыл лин. Халыкнан самӹрӹк пылвуйкымдемжӹ махань шытыр доно туан йӹлмӹнä дон культурынам пакыла нангеä лиэш? Тидӹм шотышкы налӹн, ӹшке шанымашвлäэм сирäлтем. Ти шотышты техень монгырвлäм пäлдрӹтӹнем:
1. Психологи монгыр: кыце äтя-äвäвлäм ”туан йӹлмӹнажӹ Цикмä яктеäт кеäш керäл агыл” манмы гӹц ытлаш тымдаш. Тенге попымаш массовый психозым шачыкта. Тенге эдемвлä коллективно туан йӹлмӹнä гӹц карангаш тӹнгалӹт.

2. Школвлäн интернет-сайтвлäштӹм анжал лактӹм дä ик школат, эксперимент семӹнят вäк, туан йӹлмӹна доно ик ӹлӹштäшӹмäт сäкäлтӹде. Шанымем доно анешлä ӹштӹмӹла, тыменьшӹвлäлäн туан йӹлмӹнä доно шукырак сирäш тымдымыла, нӹнӹм мотивируйымыла.

3. Тӹ годымок, пиш ӹжал, коговлäжäт ти шотышты яжо примерӹм ана анжыкты. Шамаклан, Кырык Мары районын сайтшымат, вäк лач рушла веле сирӹмӹ. Кырык марынвлä махым нигынамат ана пу манына гӹнь туан йӹлмӹ доно сирӹмӹ интернет шотышты кого махым пуэннä. Вес финн-угр халыквлä интернетӹштӹ туан йӹлмӹштӹ доно сирäт гӹнь, малын тидӹжӹм ма ӹштен ана керд?

4. Кырык марынвлä финн-угрвлäн контекстӹштӹ. Ти тема пиш актуальный. Кырык дä кожла марынвлäм финн-угр форумвлäштӹ пиш шоэн вäшлиäт. Малын тидӹ тенге? Кырык мары сäмӹрӹквлä лошты туан халыкна гишäн шанышывлä уке ылыт ма?

5. Кырык мары бренд гишäн. Кырык мыры брендӹм ӹштäш гӹнь пиш яжом ӹштӹмӹлä. ”Акпарс мулäндӹм мактенä” слогин пиш яжо! Но тидӹ веле ак ситӹ, кырык марла у форман культура элментвлäм момыла. Тидӹжӹ выргемӹштӹнä веле агыл, тенгеок сӹлнӹшаяштынаат, музыкыштынаат, театрыштынаат лишäшлык. Тӹ годым мäмнäм цилä монгыр гӹц äвäлтен нäлшӹ «китч культура» гӹц ытлалташ цацымыла. Китч культура – тидӹ алталышы культура. Мä тӱнымбалны оригинальный дä чӹдӹ шотан халык ылмына доно шукым мадын нäлӹн кердӹнä. Äнят лачокшымат Цикмäштӹнä сӹлнӹшая фестивальым эртäрäш тӹнгäлмӹлä? Тенге Цикмä дон Кырык Мары район гишäн интеллектуальный кымдем семӹнь пäлäш тӹнгäлäт. Дä эчежӹ кырык марла Википедим виäнгдӹде ак ли. Тидӹм ӹштенä гӹнь, вес халыквлä семӹнь, мäмнäмäт цилä тӱнымбалны пäлäш тӹнгäлӹт. Пäшäнä ашныжы!

6. Мäмнäн культурынам «китч культура» сӹнгäш цаца. Китч культура «барахло» культура доно кӹлдäлтӹн, тӹдӹ келгӹ шӱлӹшäн дä шукы кӱкшӹцäн келгӹ важан культура вäреш мäлäннä проста, куштылгы форман, тьыли-йолилä йӹлгӹжшӹ, пластмассы пеледӹшäн, пазарыштыш шулды äкäн керäл агыл хäдӹрвлäн культурым шӹшкеш. Шанымем доно мары культура йӹргецвлäштӹ китч культура гишäн хытыраш жеп шон.

7. Цилä йӹлмӹн ӹрдӹжӹ — халыкын сӹлнӹшаяштыжы. Кыце туан литературына виäнгеш, махань йогымашвлä, махань эстетика, махань филосоофи, махань тенденцивлä тӹштӹ? Келесäшок гӹнь, сӹлнӹшаяна Кырык сирӹн бренджӹм формируйымашты сек тӹнг вäрӹм нäлшäшлык. Кырык мары интеллектуалвлä туан культурынам анзыкыла виäнгдӹмäштӹ ӹшке рольыштым мадшашлык ылыт, халыкна куштышашлык-мырышашлык веле агыл, тӹдӹ шанышашлык, туан йӹлмӹнä доно книгäвлäм лыдшашлык. Седӹндонат кырык марла сирӹшӹ авторвлäлäн Грантым шанен лыкмыла, «…. (2011) ин сек яжо сирӹзӹжӹ» (поэт, драматург) титулым кычылташ тӹнгäлмӹлä. Кырык мары сирӹзӹвлäн ӹшке книгäвлäштӹм лыкташ йӧнӹм момыла. Тевеш, вес чӹдӹ шотан халыквлäлäн кугижäнӹш книгäвлäм лыкташ палша гӹнь, малын ти шотышты район вуйлатышывлä Федеральный кӱкшӹцäш программым шанен лыктын ак кердеп? Кырык мары район Пӧлкäштӹ ик специалист лишäшлӹк, кыды кырык мары литературым курируяш, тӹдӹн виäнгмӹжӹ верц вäшештäш дä сäмӹрӹк авторвлäм йышкыраш тӹнгäлеш. Ти эдем марла дä рушла веле агыл, тенгеок иктä вескид йӹлмӹ доно попышашлык. Кырык марла шукырак книгäм лыкташ келеш. Тидӹлäн район Администрацин ӹшке Фондшы лишäшлык.

8. Кырык мары йӹлмӹ доно специалитсвлäм Мары университетӹштӹ йäмдӹлäш цäрненӹт. Кыце тидӹ лиäлт кердӹн? Малын Кырык мары районын Администраци ти ядмашышты вуйжым äмäлӹш шушыла, ӧрдӹж гӹц анжа дä кырык марла филологи Пӧлкäм угӹц пачмы гишäн шаям ак тäрвäтӹ?

9. Йыл лӱктäлмӹ ядмаш мäрынвлäлäн сек тыргыж ядмаш. Мä икышын ти проект ваштареш шалгышашлык ылына, дä пӱм пырын ӹшкӹлäннä привиллегивлäм мошашлык ылына. Окса гишäн веле шанышы «Русэнерго» (?) тек Цикмäэш Кырык мары театрым чанген пуа, Культура Фонд семӹнь ӹштӹшӹ Кырык мары институтым пачышты дä финансируйыжы, экологи ядмаш гишäн шытырланыжы, солавлäштӹ инфраструктурым виäнгдӹжӹ. Оксалан нӹнӹн аппетитӹштӹ яжо гӹнь, мäмнäнäт качмы шомына лишäшлык, тидӹм мä культурына дон йӹлмӹнäм переген кодымы лӹм доно ынгылдарышашлык ылына.

10. Сäмӹрӹквлäм туан культурына дä йӹлмӹнä докы кымылангдымы пäшä кӹзӹтшӹ жепӹн сек приоритетäн лишäшлык. Тидӹм мä военно-патриотический дä православим шотеш пиштӹмӹ шӱлӹш доно веле агыл ӹштӹшäшлӹк ылына. Мäлäннä, чӹдӹ шотан халыклан анешлä, тӹрӹс вес концепци лишäлык. Уты дон лач военно-патриотический ашнымаш вес халыквлä докы агрессивный ылмашым понгыжтара дä вырсы (война) докы йäмдӹлäлтäш ӱжеш. Кӱ ваштареш марынвлäлäн вырсы доно кеäшӹжӹ? Мам тӹжем уштыш ӧрдӹштӹ ӹлӹшӹ халыквлä докы кырык марынвлäлäн война доно кеаш? Мäлäннä кырык марла шанен, попен, сирен мыштышы сäмӹрӹквлä келӹт. Халыкнан ӹшке геройвлäнä улы, мä нӹнӹ гишäн шукырак попышашлык ылына. Шамаклан, Измаил Ефимов гань эдемвлä мäлäннä пример лишäшлык ылыт. Тидӹм ӹштäш манын, школвлäштӹш мероприятивлäм, шанымем доно марла эртäрäш мотивируйымыла, стенгазетвлä, школ сайтвлä, сола сайтвлä дä шукы мероприятижок марла лишäшлык ылыт. Малын марынвлäлäн энергинäм вес халыкын культурыжым виäнгдӹмäш пуаш? Энергинäм туан йӹлмӹнäм, культурынам виäнгдӹмäшкы дä халыкна кäньӹлӹн дä комфорт доно ӹлӹжӹ манын, тӹшкӹ колтыман.

Туан йӹлмӹнä, культурына, халыкна верц кредäлмäштӹнä дä позицивлäнäм цаткыдемдӹмäштӹ пäшäнä ашныжы.

«Цикмä» журналын редакторжы Валери Аликов

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s