Кырык марынвлӓ тура фермервлӓ?

Мары Эл Республикыштыш фермервлӓ логӹц пелӹжӹ Кырык мары кымдемӹштӹ ӹлӓт. Нӹнӹ Республикыштыш 80 процент кавштавичӹ кушкышым куштат. Туан велнӹш нырвлӓм анжалмыкы, лачокшымат тӹштӹ цилӓ шотын, итӹрӓн дӓ шытыр кид доно ӹштӹмӹм цаклет. Лӹмӹнок тидӹ Угарман область монгыр гӹц пырымыкы цаклалтеш – тӹштӹжӹ, эдемвлӓ лачокшымат ӹшке мӱлӓндӹ вӹкӹштӹ шӹвӓлӹнӹт, манаш лиэш. Векӓт, шукышты агыл ти областьыштыш нырвлӓм кырык марынвлӓ кыралаш дӓ ма-шоным кушташ тӹнгӓлӹт, лӹмӹнок Шурдӹнг да Воротын доны.
Ти контектсӹштӹ лыдшывлӓлӓн ик из эпизод гишӓн сирӓлтем, кыды вуй йӹр шаналташ ӱжеш. Имештӹ ик пӓлӹмем ӹшке автожы доно Псков область мыч турист семӹнь сӓрнен: тӹштӹ ниамахань корны, нимахань инфраструктуры, нимахань сервис уке, хынапӧпртвлӓ (отельвлӓ) вуйта Брежневӹн жеп гӹц, нырвлӓштӹ шӹргӹ кушкеш дӓ трӱкок ти пейзаж лошты ик вӓре вуйта ямакыштышыла, яжон урдымы нырвлӓ дӓ лишнӹ цивилизованный сӹнӓн кок ятажан пӧрт кайын колтат . Лач ямакыштышылаок нӹнӹ йӹрвӓш ӧрӹн анженӹт дӓ «Кӱ вара тиштӹ техень хоза, кыды нырвлӓжӹм техень шытыр доно анжа?» пӓлӓш манын пӧрт докы толыныт. Пӧрт хозажы тоныжы ылде, но тӹштӹ ылшы эдем гӹц ти ныр хозан эстон ылмыжым пӓлен нӓлӹнӹт. Нырвлӓм цилӓн шуэн кодат гӹнь, вет сойток тӹдӹ лӓктеш, кыды тӹштӹ пӓшӓм ӹштӓш тӹнгӓлеш. Шижӓлтеш, кыце кырык марынвлӓ, тенгеок эстонвлӓӓт ныр пӓшӓм мелӹнок ӹштӓт.
Хельсинки университет библиотекышты 1920-шы ивлӓн кырык марла лыкмы книгӓвлӓм шӓрген шӹнзӹмем годым тӹштӹ кыце кавштавичӹ дӓ садывичӹ кушкышвлӓм куштымыла, текствлӓм шӹренок ужым. Тидӹ книгӓэш пецӓтлӹмӹ текствлӓ. Тӹ годымок, шанем, кырык марынвлӓ рок дӓ ныр доно кӹлдӓлтшӹ пӓшӓм курымвлӓ доно ӹштенӹт. Перви нырвлӓм шагавуй доно кыралмы, тӹхӓлӓжӓт, йӹлмӹштӹнӓ ныр пӓшӓ доно кӹлдӓлтшӹ лексика улы: шагавуй гӹц пасна, тенгеок шире, мӧскӓ арава…, вара плуг толын, кыды этимологижӹ доно англ йӹлмӹ гӹц ылеш. Тракторвлӓ Кырык сирӹш 1930-шы ивлӓн толыныт.
Но, шергӓкӓн лыдшы, шаяжым техникы гишӓн агыл, а кырык марынвлӓн менталитет гишӓн нӓнгенем. Кыце техника солаштыш кырык марын эдемӹн характержӹм вашталтен? Шанымем доно кӹзӹтшӹ кырык мары эдем социум семӹнь традиционный ынгылымашан «сола эдем» эдем агыл, тӹдӹ урбанизуялташ тӹнгӓлӹн, тӹдӹ пеле урбанизуялтшы системышты ӹлӓ, седӹндонат, солавлӓштӹ ӹнде вольыкым шоэн веле урдат маншывлӓ, реалитетӹм ужыт, но малын тенге лиӓлтеш, эче ностальги дӓ кынамжы вырсен вӓк сыгырӓл колтат: «Халыкна сола пӓшӓм ӹштӓш ӧркӓнӓ!» Психологи монгырым анжалаш гӹнь, тидӹ воксьокат тенге агыл. Халыкна кӹзӹтшӹ жепӓш лиӓш цаца, тӹдӹн пӓшӓ ӹштӹмӹ культурыжат вашталт миӓ, но ти вашталтмашвлӓ туан йӹлмӹлӓннӓ лӱдӹшвлӓм кандат. Шамаклан, кӹзӹт якте ынгылден шоделнӓ: «Маняр шукырак туан йӹлмӹнӓ доно фирмы дон предприяти лӹмвлӓ лит, тенге мӓлӓннӓ ӹшкӹлӓннӓ комфортнырак лиэш.» Тенге мӓ туан йӹлмӹлӓннӓ шӱлӓшӹжӹ ирӹкӹм пуэнӓ.
Масс-медиштыш материалвлӓ дон статистикым лыдын, кырык мары фермервлӓ верц сусу веле ылам. Шанем нӹнӹ лошты шукынжок туан йӹлмӹнӓм дӓ культурынам яратышывлӓ, шотеш пиштӹшӹвлӓ ылыт. Тенге гӹнь, нӹнӹ туан йӹлмӹнӓ доно лӓкшӹ газетвлӓмӓт сылат, книгӓвлӓмӓт нӓлӹт дӓ лыдыт, концертвлӓ дон театр спектакльвлӓшкӓт каштыт. Тенге, кыце цивилизованный сӓндӓлыквлӓштӹш фермервлӓ ӹштӓт. Пӓлдӹртӓлӓм, Европыштыш цивилизованный сӓндӓлӹквлӓштӹ фермервлӓ соок, курымвлӓ доно уланракын ӹленӹт дӓ ӹлӓт.
Фермервлӓнӓ вӹкӹ ӧрдӹж гӹц анжаламат – иктӹм келесӹде кодыде ам керд: нӹнӹ, ӧрӓт веле, философи анжалышышты дӓ яжо бизнес-идейывлӓштӹ доно халыкнан интеллигенци гӹцӓт вӓк анзыкы кен колтенӹт, Европышкат, кыдыжы Америкышкат опытлан тыменяш каштын толыныт. Вес халыквлӓн ушемкымдемӹштӹ халыкын авангардышты кешӹвлӓэш, новаторвлӓэш, пӹтӓриок журналиствлӓ дон сирӹзӹвлӓм шотлат. Тенгежӹ гӹнь, кырык мары фермервлӓ паркам пуэнӹт дӓ лачокат туравлӓ ылыт. Пӓшӓдӓ ашныжы дӓ Кырык сирӹн йолажым, лӹмнержӹм кӱшнӹ кычыда. Тӓмдӓм анжен, ӓнят культурыштынаат у йӧнвлӓ каяш тӹнгӓлӹт дӓ йӹлмӹнӓӓт пакыла ӹлӓ. Тӹ годымок, ӹнянем, фермервлӓн бизнесӹштӓт шукы йӧнӓн лиэш.
Валери Микор

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

5 отзывов на “Кырык марынвлӓ тура фермервлӓ?

  1. Йоласал:

    Пуры кечы. «Цикмада» махань-шон анализвлам ышта, шаныкала, но «Жера» газетым анжалатат, тышты со эртен кешы жеп да «вот тишты техень колхоз аль совхоз ылын» ойхан семан статьявла шыренжок вашлиалтыт. Кыце маланна марынвлалан позитивный шулышан корныш ванжаш? Журналиствлаат, писательвлаат тидым ак ажедеп, примервлам ак кандеп гынь мам ышташ? Ойхырен шынзаш? Шанымем доно та яжо ядмашвлам анызыкы лыктыда: йылмынам переген кодымы шотышты веле агыл, экономикы шотыштат тиды каеш.

  2. Tsikma:

    Пуры вады, Йоласал. «Жерӓ» газетӹн ӹшке линижӹ, ӹшке корныжы. Мане, цаклалтеш, кыды номержӹ тоштым ойхырмы гань ылыт. Тенге гӹнят, цаклалтеш, ти газет кӹзӹтшӹ жеп доно иктӧр кеӓш цаца. Тамалын доко газетӹштӹ ик сӓмӹрӹк журналистат уке. Иктӹм дӓ мот ылгецат. А сирӹзӹвлана гишан мам келесаш? Тидӹ гишан йори шанымашым сирӹман.
    Сек тынгжым Кырык сирышты школвлашты тетявлам марла сираш да марла шаныкалаш тымдат? Тенге ак ӹштеп гӹнь, толшашышты халыкна ик сирӹзӹ гӹц паснаок киэн кодеш. Тетявлан «Йамдӹ ли!» газет улы, интернетышты мелӹнок тӹдӹм лыдам, но тетявлӓн сирӹмӹ пӓшӓвлӓштӹм анжалатат, ойхырал колтет. Мӹнь тетявлӓм изишӓт ам опкӓлӹ, нӹнӹ сирӓш шӹнзӹнӹт — тидӹжат уж кого дела. Сирӹмӹ пӓшӓвлӓштӹ чыкатавлӓ, тӹ годымок пиш кукшывлӓ ылыт. Шамаклан:»Мӹньӹн яратымы пиэм улы. Тӹдӹн лӹмжӹ Ошлап. Ма тӹдӹн доно ӓнгӹр тӹрӹш кашташ яратенӓ.» Тидӹ гӹц пасна эче изи информаци лин кердеш. Но малын кырык мары тетявлӓм школышты фантазируяш ак тымдеп? Мӹнь ӹшкежӹ фэнтези ганьырак иктӓ шайыштмашым лыднем ыльы. Шамаклан: «Якшарсир солашты ик ӹрвезӓш/ӹдӹрӓш ӹлен дӓ адат ӹнянӹ вет, тӹдӹн попышы пижӹ (котижӹ, цӹвӹжӹ…) ылын… Дӓ мам ти ӹрвезӓш/ӹдӹрӓш дон пижӹ ӹштӹл каштыныт? Ӓнят школышкат, пазарышкат, чиновник докат, министр докат каштыныт? Ӓнят лач папи дон тьоти докы кагыль качкаш?» Фермервлӓ доно ти тема ак кӹлдӓлт гӹнят сирӓлташ шанышым. Йоласаллан тау.

  3. Texas marun:

    Лачок!! Мӹнь тӓлӓндӓ тенге келесӹнем. Иктӹмӓт обижайӹмӹ ак шо. Кыце тетявлӓм марла школвлӓштӹ тымдат — нималанат ак яры. Мӹнь анзыц Виловат школышты тыменӹнӓм вара халаш 4-шӹ школыш ванженӓм. Когон кого разницы. Тымдышывлӓм Виловатышты мӹнь шотеш пиштем, кыдыжы пиш яжон ровотайат.
    Анжалда примерӹм — ванжа 5-цы Виловат гӹц халаш дӓ трӱк 3-цы лиэш. Малын? Потому что солашты старани гишӓн шӹндӓт яжо оценкым, а халашты эче тумаен мыштымыла. Техень образовательный стандартвлӓ ылыт солан марын хресьӓн халыкым ородеш кодаш. Яра кыды-тидӹжӹ ынгылат тетяштӹм халаш тыменяш колтат.
    Тиштӹ вес проблемы школвлӓ халашты цилӓ рушын ылыт. Ак ли вӓл корным моаш дӓ иктӓ школжӹм марла национальныйым ӹштӓш!!

  4. Tsikma:

    Яжо дискусси тӹнгӓлӓлтеш. Ти шотышты кырык мары тымдышывлӓ мам келесӓт? Туан йӹлмӹнӓн дӓ халыкнан толшашыжы гишӓн шанаш гӹнь, кырык мары тетявлӓм тетя пичӹ гӹцок креативный лиӓш тымдымыла. Тидӹм ӹштӓш шукы йӧн улы –тӹнгжӹм туан йӹлмӹ доно попен, ынгылдарен, мырен, рисуйымы годымат, вӓк, тидӹм ӹштӓш лиэш.

  5. Йоласал:

    Шӓлӓ. Колынам ӓль тагынам «Цикмӓшток» лыдынам ыльы, вуйта Европышты ӓтя-ӓвӓвлӓ тетявлӓштым кого школвлӓшкы агыл, изи школвлӓшкы дӓ лымынок халавлӓ лишныш сола школвлӓшкы колтынешты. Техень школвлӓшты, попат тетявлӓ шукырак пӓлымӓшым погат дӓ индивидуальныйрак лиӓш тыменьыт. Анят Кырык сирыштӓт тымдымаш системым угыц организуяш жеп шон? Тынгжым тышты туан йылмылӓннӓ кымда вӓр лишашлык. А кызыт каеш, Тораевын фирмыжы задачыжым когонжок ыштен ак шокты дӓ пелек-турек попышы кырык марынвлӓ чыдынжок агылеп. Цилӓ тиды, шанем школ (а школ государствын институт) гыц. Тышты туан йылмынӓ дорцын тетявлӓм айырлаш, яраташ агыл тымдат.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s