Цеверӹн тошты и, пурын тол У и!

Ма 2011-шӹ ин кырык мары культурышты лиӓлтӹн, тӹдӹ гишӓн кӹтӹкӹн сирӓлтӹмы шоэш. Лыдшы, седӹ, туан халыкнан культурыштыжы тамаат лиӓлтӹн манын кердеш. Мане, тенге ылнежӹ, шамаклан кырык мары халыкын сек яратымы айожы тене шукырак анжышым да участникӹм поген. Кыце Цикмӓштӹ, тенгеок солавлӓштӓт махань-шон концертвлӓм: вадывлӓм эртӓрӓт. Кырык Мары театрат, шӹренжок крнцертвлӓм анжыкта, халык ӹлӹмӓшӹм комеди дӓ фарс стиль доно анжыктымы спектакльвлӓжӹм халык анжаш мелӹнок каштеш. Келесӓшок гӹнь, цилӓ тидӹ мӓлӓннӓ пӓлӹ, цилӓн нӹнӹ тошты формат доно эртӓрӓлтӹт. Тӹнӓмок у форман, у шӱлӹшӓн культуры мероприятивлӓ кырык марынвлӓ лошты шӓрлен кенӹт ма?
Угӹц «Мыры Айо» докы пӧртӹлӓм. Ма яжожы, тене ти айошты мыры гӹц пасна, пыйырт литературына гишӓнӓт шая кен. Махань кымда хытырымашвлӓ «Сӹлнӹшая кудвичӹштӹ» кенӹт, тидӹ гишӓн келесен ам керд. Но халыкнан сӹлнӹшаяжы дӓ сирӹзӹвлӓнӓн ылмышты гишӓн ӓшӹндӓрӹктӓлмӓшӓт пиш позитивный лӓктӹшӹм пуэн кердеш. Попена, кырык марынвлӓ тура фермервлӓ ылыт, вет тӹ годымок, лач пӓшӓ доно дӓ окса гишӓн веле шанен, эдем культурный лин ак керд, халыкланна сӹлнӹшямат лыдшашлык. Ынянымӹ шоэш, толшаш «Мыры айовлӓштӹ» сирӹзӹвлӓлӓн йори иктӓ-махань программым шанен лыктыт.
Келесӓшок гӹнь, литература – халыкын культурыштыжы пиш кымда вӓрӹм йӓшнӹшӓшлык. Кӹзӹтшӹ гӹнь тӹдӹм туан халыкнан культурыжы гӹц вуйта поктен лыктыныт: поэтвлӓ дон сирӹзывлӓ гишӓн газетвлӓштӓт пиш чӹдӹ сирӓт. Литературына гишӓн дебатвлӓ ак каеп, сӓмӹрӹк авторвлӓ, пиш ӹжӓл, шӹрен веле кайыт. Малын тенге? Тидӹлӓн, шӹренжок техень ынгылдарымашым колынам: «Самӹрык кырык марынвлӓн марла сирӹмӹштӹ ак шо.» Тӹ годымок ти ядмаш гишӓн школ директорвлӓ, Кырык мары, Кӹлемар дӓ Йӱрнӹ район Администраци вуйвлӓ, Роном дӓ Культуры пӧлкӓвлӓм вуйлатышывлӓ, «Жерӓ», «Йӓмды» ли!» газетвлӓн редакторвлӓ, «У сем» журналын редакторжы иктӓ гӓнӓ ти проблема гишӓн попаш погыненӹт ма? Кыце кырык марла сирӹшӹ сӓмӹрӹк авторвлӓлӓн кугижӓнӹш кычыкым пуа, мотивируя ма? Вес финн-угр халыквлӓ кыце ӹшке сӓмӹрӹк авторвлӓштӹ гишӓн шытырланат, махань-шон литература семинарвлӓм, мастер-классвлӓм эртӓрӓт – тидӹ Кырык сирӹштӹ вӓшлиӓлтеш? Ӹшке семӹньлӓ шанышы сӓмӹрӹк кырык марым ынгыленӓ ма? Ынгылаш цаценӓ? Пурым шанен, тӹдӹлӓн палшыкым пуэнӓ? Пиш яжо пӓшӓм ӹштет манын: тӹдӹ мотивируенӓ дӓ пуры шамакнам келесенӓ? Ӓнят анешлӓ, тӹдӹ вӹкӹ шӹдын анжал колтенӓ? Шӹдӹн агыл гӹнь, эдем мыскылышыла «ӹшто- ӹшто, цӹркӹно!» манын келесенӓ, а туп шайылныжы «анжок вара, тидӹлӓн утла шукы келеш» манын, мыскылалына.
Мане, культурный халык, культурыжы вӹкӓт цивилизованный халык семӹнь анжа, халык ӹшкӹмжӹм халык семӹнь шотеш пиштӓ гӹнь, культурым ӹштӹшӹ дӓ виӓнгдӹшӹ эдемвлӓ вӹкӓт шотеш пиштен анжа. Кӹзӹтшӹ гӹнь каеш, районын Администрацижӓт лач окса гишӓн веле шана, седӹндонат, шамаклан Кубековлан, ӓль Смеловлан, аль Кудряшов Г. шанем попы- ит попы, кырык мары литературы нӹнӹм когонжат ак интересуйы. Ядмы шоэш ыльӹ «Кынам ти господавлӓ остатка гӓна марла книгӓм лыдыныт?» Малын тенге ядмашым шӹндем? Мӹнь эдемвлӓ семӹнь, ваштарешӹштӹ ам ыл, но нӹнӹ вет район Администрацим вуйлатат – нӹнӹ халыкна верц шанат, решӓт, книгӓм лыкташ ӓль агыл, указвлӓм пуат. Мане, книгӓвлӓм лыкташ указвлӓм пуат, но пиш ӹжӓл, ти книгӓвлӓжӹ лач рушла веле лӓктӹт. А вет районышты 83 процентжӹ кырык марынвлӓ ылыт. Тенге шаныдеок, ӹшке кырык мары вуйлатышывлӓок, туан йӹлмӹлӓннӓ дӓ литературыланна виӓнгӓш волям ак пуэп. Мане, кырык мары чиновниквлӓ марла лыдыт ылгецӹ, шанем, оратор семӹнят кырык марла раскыдын дӓ йонгатан попат ыльы.
Тенге гӹнят, келгӹнрӓк анжалаш гӹнь, культуры дӓ сӹлнӹшая (литература) шотышты кырык дӓ кожла марынвлӓ пиш талантан ылына. Мӓмнӓм Никон Игнатьев, Никандр Ильяков, Геннадий Матюковский, Иван Горный, Николай Егоров, Владимир Кокэн, Виталий Петухов, Ондрин Валька, Ипполит Лобанов Влад Самойлов, Михаил Кудряшов, Евгения Савельева, Юшкин Лаемӹр гань талантан дӓ виӓн сирӹзывлӓнӓ дӓ Александр Григорьев (кыдын лӹмеш Цикмӓштӹ музей улы), Зосим Лаврентьев, Измаил Ефимов, Сергей Алдушкин гань артньыквлӓнӓ, Л. П. Васикова, Ксенофонт Сануков, А. А. Саваткова, Зоя Зорина гань профессорвлӓнӓ, музыкант, артиствлӓна улы. (Вес лӹмвлӓм анжыктымы агыл гӹнь, идӓ йӓтлӹ). Седӹ, культурынам, лӹмӹнок текствлӓм сирӹмӓн культурынам проста поэтвлӓӓт, прозаиквлӓӓт, мырывлӓм сирӹшӹвлӓӓт, журналиствлӓӓт ӹштӓт. А кӹзӹтшӹ гӹнь, интернет жепӹн тидӹм школыштыш тыменьшӹвлӓӓт ӹштен кердӹт. Ла чик согонь веле- туан йӹлмӹнӓ доно шукырак сирен веле, литературыланна виӓнгӓш йӧнӹм ӹштенӓ дӓ у кронывлӓм пачына. А тӹдӹ у корнывлӓ доно виӓнгнежӹ, ӓнят ик изи корныжы этнофутуризм лиэш. Тенгежӹ гӹнь, ӓлмӓдӓ туан йӹлмӹнӓ вӹкӹ серьезнырак, тӹдӹм шотеш пиштен дӓ лачокат яратен, анжалына. Толшаш инӓ кӹцкӹм кандышы лижӹ!
Ти пӓшӓм 2011-шӹ ин декабрьын сирӹмӹ.

Валери Микор

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s