У идеалвлӓм кӹчӓлмӓш

Тидӹ пӹтӓриок тошты стереотипвлӓм пыдыртымым тергӓ. Кӹзӹт якте культурыштына шукы тошты стереотипный шанымаш дӓ ынгылымаш улы. Нинӹ шӹренжок техеньвлӓ ылыт: пӓленӓ, культурывлӓ коговлӓӓт, изивлӓӓт агылеп, но кӹзӹт якте руш культурым мӓ когоэш шотленӓ дӓ тӹдӹн анзылны кымалына, туан культурым виӓнгдӓш монден дӓ йӹлмӹнӓм ӧрдӹжеш шӹкӓлӹн. «Жерӓ» газетӹн ик номерӹштӹжӹ школвлӓштӹ танцывлӓн конкурсым эртӓрӹмӹ гишӓн, векӓт, шая кеӓ ыльы. Журналист куштымашвлӓм коктеш шелӹн пӓлдӹртӓ: мары куштымаш дӓ руш кӹзӹтшӹ танцывлӓ. Мары куштымаш- тидӹ мары тыгырым чиэн, фольклор негӹцӓн танцывлӓ, рушла — тидӹ эстрадный танцывлӓ. Кок ядмаш анзыкы лӓктеш: малын эстрадный танцывлӓм куштымы годым марынвлӓ руш музыкым веле кычылтына, малын мӓмнӓм руш культурын элтӓлен шӹндӹмӹ гӹц ытлалташ ана цацы? Ти шотышты вет Европыштыш вес халыквлӓн семвлӓмӓт кычылташ лиэш, иктӓт тенге идӓ ӹштӹ ак ман. Дӓ вес ядмаш, ӓнят тидӹжӹ ядмашат агыл, а кырык мары музыкантвлӓлӓн согонь: ӹштӹдӓ шукырак кӹзӹтшӹ жепӓш модерн музыкым, тӹнӓм тӓмдӓн семвлӓдӓм эстрадный танцывлӓм куштымаштат кычылташ тӹнгӓлӹт.
У идеалвлӓм, у шанымашвлӓм ӹлӹмӓшӹштӹнӓ кычылташ тӹнгӓлӓш кыш-шон каштмашвлӓӓт палшат, лӹмӹнок ти шотышты вес сӓндӓлӹквлӓн культурывлӓ доно пӓлӹмӹ лимӓш кого пайдам дӓ тӹрлӹ лӓктӹшӹм пуэн кердеш. Седӹндонат, шергӓкӓн кырык марынвлӓ, вес сӓндӓлӹкӹш моло хынала ӓль туристлӓ кедӓ гӹньӹ ма тӹштӹ яжо улы, тӹдӹм цаклаш цацыда дӓ туан вӓрнӓм виӓнгдӹмӓштӹ тидӹм кычылтда. Вес сӓндӓлӹкӹштӹ ӹлӹмӓш вес йиш ылеш, кыды вӓрежӹ Марий Элыштыш гӹц таманяр пачаш яжорак (эдемвлӓ уланрак ылыт, сервис яжорак дӓ шӹп ӹлӹмӓш), но вет нӹнӹ техень ӹлӹмӓшӹм ӹшке ӹштенӹт, ӹшке вуй доно шанен, кидӹм пиштен, нӹнӹлӓн техень ӹлӹмӓш пӹлгом гӹц йӓмдӹ вален вацде. Мӓлӓннӓӓт техень ӹлӹмӓшӹм чангаш цацыде ак ли. Кӹзӹтшӹ гӹнь, каеш, мӓ киднӓм вуйта колтен шуэннӓ, шукынжок попат веле, а конкретный пӓшӓ ӹштӹмӓш ак кай, ти шотышты культурыштынаат, сӹлнӹшаяштынаат тамахань шалгымаш шижӓлтеш, анзыкыла виӓнгмӓш, проблемӹвлӓм решӹмӓш тамалан доко ак кай. Йӹлмӹнӓ гишӓн моло шукым попенӓ, законвлӓмӓт сиренӓ, но кычылташыжы ана кычылт. А вет тидӹм ӹштӓш шукат ак кел- лач эдемӹн ӹшке вижӹ, ӹшке шижмӓшӹжӹ веле кӱшнӹрӓк дӓ цацымашыжы лишӓшлык ылыт.
Тидӹ гӹц пасна махань-шон мероприятивлӓм эртӓрӹмӓш гишӓн пӓлдӹртӹмӹ шоэш. Иктӓ-мам организуяш манын, шӹренжок окса уке ылмы доно кӹлденӓ, но шукы мероприятижок оксамат ак тергеп. Солам иквӓреш тӹвӹлӓйӹмӓш, пичӹвлӓм тӧрлӹмӓш, клубвлӓштӹ изи ремонтым ӹштӹмӓш, каремвлӓ ӹнжӹштӹ уреп манын иктӓ вӓре пушӓнгӹвлӓм шӹндӹмӓш, солавлӓэш, шамаклан, кӓнгӹж вадывлӓн сола халык интереснырак вадывлӓм эртӓрӹжӹ манын, иктӓ-махань танцыседрӓвлӓм чангымаш (тидӹжӹлӓн иктӓ-маняр кубометр ханга веле келеш), кышты концертвлӓмӓт анжыкташ лиэш- тидӹм цилӓ когон шукы оксам шӓвӹдеок ӹштӓш лиэш, инициаторвлӓ дон оганизаторвлӓ веле лиштӹ! Ти шотышты 1999-шӹ ин кӓнгӹжӹм пуры тӹнгӓлтӹшӹм Шур велнӹш Ӓвӓсир солашты ужаш ли, кышты сола халык иквӓреш лӓктӹн (кӱ кердӹн, кӱ уке), сола шӹгерлӓм тӹвӹлӓйен. Уты тӹшкӓвлӓ роэн лыкмы линӹт, шудым салымы, пичӹм тӧрлӹмӹ лин. Пел кечӓш пӓшӓ, а махань лӓктӹшӓн! Тиштӹ яжо организатор семӹнь ӹшкӹмжӹм сола староста Г. Тимаков анжыктен. Пӓшӓм ӹштӹнет гӹньӹ, шукым ӹштӓш лиэш, попет веле гӹньӹ, тӹнӓмжӹ шаяэтшӓт охыр веле.
Сола ӹлӹмӓш гӹц ик примерӹм Эстони гӹц кандымы шоэш. Кыце пӓленӓ, Эстони 50 и совет режимӹштӹ ылын. Ти жепӹштӹ совет власть молнамшы сола ӹлӹмӓшӹштӹ ма яжо ылын- яшт пӹтӓрен дӓ у совет овуцам ӹлӹмӓшӹш пырташ цацен. Кӹзӹт Эстони ирӹкӓн сӓндӓлӹк дӓ солавлӓштӹ угӹц тошты овуцавлӓштӹм пырташ тӹнгӓлӹнӹт. А ти овуцавлӓ вӓрӹштӹш (солавлӓштӹш) халыклан ӹлӓш пиш палшат. Пӹтӓриок сола ӓль иктӓ-махань волость ӹшкӹмжӹм виӓнгдӓш цаца, ти шотышты лӹмӹнок ӹрвезӹ эдемвлӓлӓн кого внимани айыралтеш- вет нӹнӹ толшаш жеп ылыт. Школвлӓштӹ кыце тымдат, кӱвлӓ тымдат, мам тымдат, кыце вӓрӹштӹш инфаструктура, сервис ӹштӓт, кыце шукырак пӓшӓ вӓрӹм организуяш лиэш, кыце эдемвлӓлӓн нелӹ ситуациштӹ палшымыла, кыце ӹлен лӓкмӹлӓ- цилӓ тидӹ доно солаштыш вуйлатымашым интересуя. Тидӹ гӹц пасна солавлӓштӹ махань-шон интересвлӓ доно клубвлӓ, йӹргецвлӓ пачылтыныт, кӱ мырынежӹ- мыра, кӱ лыдаш ярата-пуры ли, тенге сола ӹлӹмӓшӹм веле интересныйракым ӹштет. Кӱ ӹрвезӹ эдемвлӓн проблемӹвлӓ доно интересуялтеш, кӱ сола историм сирӓ….
Кырык марынвлӓӓт тенге ӹштен кердӹнӓ ылнежӹ, но тиштӹ ик согоньым пумы шоэш. Мӓ лоштына иктӓжӹ иктӓ-мам ӹштӓш тӹнгӓлеш гӹньӹ, тӹдӹ гишӓн йӹлерӓк худам веле попаш тӹнгӓлӹнӓ, а ӹштӓш келнежӹ мӹнгешлӓ, тӹдӹлӓн кычыкым пумыла дӓ пуры шамак доно кымылжым лӱктӓлмӹлӓ. А тӹ эдемвлӓ, кыдывлӓ иктӓ-мам пурым солаланда, ӓль халыкланна ӹштӓш пижӹндӓ гӹньӹ, манеш-манешвлӓ гӹц идӓ лӱд- тенге йӓнгжӹм йылатарышы эдем веле попен кердеш- тӹдӹн ӹшкӹмжӹн ьштӹмӹжӹ ак шоат, ӓль вуйыштыжы нимат укеӓт.
Халыкнам рекламируен мыштымашымат у шанымашвлӓ доно, тӧрӹнжок гӹньӹ, у шанымаш овуца доно кӹлдӓш лиэш. Пиш ӹжӓл, кӹзӹт якте мӓ ӹшкӹмнӓм нигыцеӓт рекламируйыделна, со тама доко тӓгӱн толмыжым вычен шӹнзенӓ? Шамак толшеш Цикмӓш кӓнгӹж йӹде туриствлӓ махань-шон сӓндӓлӹквлӓ гӹц вӓк толыт, а кышты яжо реклама буклетвлӓ, проспектвлӓ, открыткывлӓ? Нӹнӹм ӹштӹмӹ годымат туан йӹлмӹлӓ сирӹмӓшӹм мондаш ак кел. Халык семӹнь ӹшкӹмнӓм рекламируяш тыменьмьмӓн, район семӹнь веле агыл. Дӓ техень буклетвлӓ Цикмӓ гишӓн веле агыл, цилӓ сола гишӓнок лин кердӹт, ӹштӓш цаценӓ гӹньӹ. Уке гӹньӹ- седӹ, дела уке манытыш. Кӹзӹт кырык мары солавлӓн истори сирӓлтеш, но ӧрӓш веле кодеш, ти книгӓ рушла лӓктеш.
Тене июньын А.С. Пушкин дон Л.М. Леоновын юбилейӹштӹ ылын, иктӹжӹн 200 иӓш, весӹжӹн шӱдӹ иӓш дӓ нӹнӹ лӹмеш Кырык марышты (ӓль Цикмӓштӹ) аллейӹм шӹндӹмӹ гишӓн «Жерӓштӹ» лыдым. Южгынамжы эдемвлӓ мам ӹштӓт тӹдӹм ӧрӓт веле, седӹ, аллейӹм шӹндӹмӓш воксеокат худа дела агыл. Но кынам туан халыкнан сирӹзӹвлӓ лӹмеш техень аллейӹвлӓм ана шӹндӹ, рушынвлӓн сирӹзӹвлӓ лӹмеш тидӹм ӹштенӓ, шанымем доно кыце ӹшке халыкнан культура эдемвлӓм шотеш пиштенӓ тидӹ гишӓн мӓ когонжок анат шаналты. Мӹнь тиштӹ яднем: Н. Игнатьев ӓль вес сирӹзӹ лӹмеш аллейым моло шӹндӹмӹ? Ыльыш шукердӹ агыл П. Григорьев-Эмӓшӹн, К. Беляевӹн. Никандр Ильяковын юбилейӹштӹ. Шӹндӹмӹ агыл гӹньӹ эче, ти аллейӹм Салымсола вуй гӹц когогорны якте шӹндӓт лиэш. Тум аллейӹм дӓ ти пӓшӓм культура эдемвлӓ ӹштӹштӹ, халыкланна анжыктен, а шӹндӹмӹ пушӓнгӹвлӓм ӓнят Картук школыштыш тыменьшӹвлӓ анжен кердӹт.
Кӓнгӹж семинарвлӓ, курсвлӓ, театрвлӓ культурышкына у шӱльшӹм пыртен кердӹт. Кӓнгӹжӹм, шӹренжок шукы кырык марын, лӹмӹнок Йошкар Олаштышывлӓ, ти шотышты халыкнан толшаш интеллигенциӓт (студентвлӓ) туан вӓрвлӓшкӹштӹ кӓнӓш толыт. Дӓ ти жепӹн культурым дӓ халыкна гишӓн хытырымашвлӓм махань-шон курсвлӓм ӓль семинарвлӓм организуен. эртӓрӓш лиэш. (Лиштӹ ти семинарвлӓштӹ хыть вӹц эдем. ито иктӓ-махань лӓктӹт лиэш). Ти мероприятивлӓ кыце районышты, тенгеок Цикмӓштӓт эртӓрӓлт кердӹт, а Цикмӓштӹш кырык мары театр кӓнгӹжӹмӓт изи форман спектакльвлӓжӹм. махань-шон перформансвлӓм анжыкташ тӹнгӓлеш гӹньӹ, Цикмӓлӓн тидӹ махань культура пайдам канден керднежӹ! Седӹ, тидӹ цилӓ эдемвлӓн кидӹштӹ ылеш, эдемвлӓ Тидӹн доно ак интересуялтеп гӹньӹ, лӹмӹнжок организаторвлӓн виштӹ ак ситӹ гӹньӹ, тӹнӓм тидӹ попымашыш веле сӓрнӓлтеш дӓ ӹлӹмӓшӹштӹ реализуялт ак шокты.
Культурыштым у идеалвлӓм, традицивлӓм кӹчӓлмӓш гишӓн сиренӓ гӹньӹ, тидӹ гишӓн кымдаракын сӹлнӹшаянам, лӹмӹнжок поэзи гишӓн сирен, хытырымашым тӹнгӓл кердӹнӓ.

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s