Традицивлӓм пыдыртымаш? Компромиссӹм момаш?

Халыкын культурым виӓнгдӹмӓштӹ поэтӹн рольжы

Кырык мары поэзим анжалаш дӓ тӹдӹн виӓнгмӹ корныжым тӱнымбалныш сӹлнӹшая процессвлӓ доно кӹлдӓш гӹньӹ, утла ик монгыран, утла ик сӹнӓн ик йогымаш доно веле виӓнгшӹ семӹнь пӓлдӹртӓш лиэш. Тенге мӓмнӓн поэзинӓ тӱнымбалныш культура контекст гӹцӹн ӧрдӹжӹштӹ шачмы годшенжӹ шалген. 1990-шы ивлӓ якте шӱлен кердшӹ манын, тӹдӹ кок вӹдкӹл гӹц вижӹм нӓлӹн: руш cӹлнӹшаян реализм йӧнӓн поэзи дӓ туан кырык мары халыкнан фольклор гӹц. Пӹтӓришӹжӹ туан поэзиштӹнӓ келгӹ кишӓвлӓм коден, кокшыжынат кишӓвлӓжӹ кайыт, но нӹнӹ доминируйышывлӓ, сойток агылеп. Сӹлнӹшаяна, манаш лиэш, руш сӹлнӹшаян ӹмӹлӹштӹжӹ виӓнгӹн. Ти виӓнгмӹжӓт лач кок йӓшлӓштӹ веле ылын, кыдывлӓн лӹмьштӹ — «романтизм» дӓ «реализм». Тӱнымбалыштыш дифференцированный сӹлнӹшаявлӓм анжалаш гӹньӹ, поэтвлӓ тӹштӹ тӱнымбалныш культурышты махань процессвлӓ кеӓт, тӹдӹвлӓм халык лошты шӓренӹт, ӹшке творчествыштышты махань-шон у йӧнвлӓ доно лыдышвлӓштӹм сирӓш цаценӹт, экспериментвлӓм ӹштенӹт. Тенге нӹнӹ ӹшке халыклан туан йӹлмӹнӓ донат махань-шон лыдышвлӓм сирӓш лиэш, мӓмнӓн йӹлмӹнӓӓт йӓл йӹлмӹвлӓ ганьок дӓ тӹдӹн доно попаш шеклӓнӓш воксеокат ак кел- техень идейӹвлӓ шукы халыкын поэтвлӓ лошты ӹленӹт. Тидӹ гӹц пасна халык культурат тӱнымбалныш культурын виӓнгмӹ контекст гӹц ӧрдӹжӹштӹ шалгыде.
Шамак толшеш, 100 и перви эстон сӹлнӹшаяшты махань процессвлӓ кенӹт, тӹдӹ гишӓн пӓлдӹртӹмӹ шоэш. Эстон сирӹзӹвлӓ халык йӹлмӹ ӹлӹжӹ манын, тӹдӹн рольжым кӱш кузыктенӹт, кычылтмы сферӹжӹм кымдаэмдӹмӹ верц со шалгенӹт. Халыкын культурым виӓнгдӹмӓштӹ сӹлнӹшая махань рольым мадын кердеш, ынгылен шоктенӹт дӓ толшаш жепӓш сӹлнӹшаялан, лӹмӹнок поэзилӓн нӹнӹ у вивлӓм йӓмдӹленӹт. Тенге ХХ-шы курымын тӹнгӓлтӹшӹштӹжӹ «Ӹрвезӹ Ээсти» группын пиш сӓмӹрӹк, 17 иӓш гимназиствлӓ вӓк туан сӹлнӹшаяшты дӓ тӹдӹм уэмдӹмӹ гишӓн шанаш тӹнгӓлӹт. Нӹнӹн техень девизӹштӹ ылын: «Линӓ европеецвлӓ, но эстонок кодына». Финн сӹлнӹшаяшкы идейӹвлӓм кандымы гишӓн пӓлдӹртӓш гӹньӹ, сӹлнӹшаям уэмдӹмӓшты финнвлӓ лошты ик яжо девиз ылын: «Окнявлӓм Европышкыла пачына». Тенге сӓмӹрӹк дӓ энергиӓн поэтвлӓ туан сӹлнӹшаям уэмдӓш цаценӹт. «Ӹрвезӹ Ээсти» гань коэвлӓ XIX-шӹ дӓ ХХ-шы курымвлӓн вашталтмы жепӹн шукы сӹлнӹшаяшток ылыныт. Шӹренжок нӹнӹ ик лӹмӹмок намалыныт, лач сӓндӓлӹк лӹмӹм веле ӹшкӹмӹштӹнӹм нӓлӹнӹт, Тенге «Ӹрвезӹ Суоми» дӓ «Ӹрвезӹ Польша» гишӓн ӓшӹндӓрӓлӓш лиэш, кыдывлӓн идейӹвлӓштӹ «Ӹрвезӹ Ээсти» дон икань ылыныт.
Пӓлӓшлӓн: эстонвлӓ марынвлӓ гӹцӹн кок гӓнӓ шукырак ылыт. Эстонвлӓм мактыдеок дӓ марынвлӓн кымылым валтыдеок ик фактым пӓлдӹртӹмӹ шоэш: 1997-шӹ ин эстонла 700 книгӓ лӓктӹн. 200-жӹ ти шот гӹц лач туан йӹлмӹлӓ сирӹмӹ книгӓвлӓ дӓ 500 нӓрӹжӹ вес йӹлмӹвлӓ гӹц сӓрӹмӹвлӓ. Мары халыкын историштӹжӹ цилӓжӹ марла (кырык дӓ алык марла иквӓреш) 700 книгӓм лыкмы вӓл? Вот тенге ӹшке халыкын кугижӓнӹшӹштӹ туан культурым виӓнгдӹмӓштӹ пӓшӓ ӹштӓлтеш.
Вара ӹнде кыце туан халыкнан поэтвлӓжӹ кырык марынвлӓм тӱнымбал культура доно пӓлӹмӹм ӹштенӹт- тидӹ гишӓн шаям нӓнгемӹ шоэш. Кыце пӓленӓ, тӱнымбалныш сӹлнӹшаяшты тӹдӹн виӓнгӓш тӹнгӓлмӹжӹ годшен антик жеп гӹц кӹзӹт якте пиш шукы махань-шон йогымашвлӓ ылыныт. Ти йогымашвлӓ доно сек паян ХХ-шы курым ылеш: символизм, у романтизм, модернизм, футуризм, сӱрреализм, кубизм, дадаизм. экспрессионизм, импрессионизм… . Ти лӹмвлӓм пакылаат нӓнгеӓш лиэш. Но ти йӧнвлӓ доно сирӹмӹ лыдышвлӓм кырык мары поэзиштӹ сотыгечӹн сарта доно кӹчӓлӓт гӹнят, мон ат керд. Малын? Ти ядмашеш вӓшештӓш пиш куштылгы- мӓмнӓн поэтвлӓлӓннӓ ти йогымашвлӓ пиш йӓлӹнлӓ, халыкланна керӓл агылла чучыныт. Хресӓнь халыклан тидӹ ак кел, а кӱ тидӹ гишӓн пӓлӹнежӹ тек рушла лыдеш. Тенге сӓй мӓмнӓн поэтвлӓнӓ шукынжок шаненӹт?
А поэзим лыдаш яратышы лыдшы тенгеок и ӹштен. Кӹдӓлӓш школ якте туан йӹлмӹлӓ попен, а варажы «цевер соты сола ӹлӹмӓш», «халыкын ӓтявлӓжӹ», «социализм пӓшӓн геройвлӓжӹ» гишӓн лыдышвлӓ тӹдӹм интересуйыделыт, тӹдӹлӓн интеллектуальный лыдышвлӓ келӹнӹт. Нӹнӹжӹ туан поэзиштӹнӓ воксеокат уке ылыныт, тенге шукы кырык марын йӹлмӹжӹ лу классым пӹтӓрӹшӹ эдемӹн кӱкшӹцеш кодын, виӓнгде. Ти эдем кӱшӹл школыш моло кен гӹньӹ: «цеверӹн кодок, туан йӹлмет» веле манаш кодын. Ӓнят, седӹндонат яжо образованим нӓлшӹ кырык марынвлӓ лошты шӹренжок «лучи рушла лыдам» манмы юквлӓ шактат. Ти шанымашым иктешлӓш гӹньӹ, техеньрӓк тӹдӹ лиэш: поэзинӓ кӹзӹт якте тӱнымбалныш сӹлнӹшаявлӓн виӓнгмӹ контекст гӹц ӧрдӹжӹштӹ шалген.
Ти шотышты техень примерӹм кандаш лиэш: сӹлнӹшаям яжо торт доно тӓнгӓштӓрӓш лиэш: кого айо кеӓ, мӓӓт тӹштӹ ылына, но мӓлӓннӓ (кырык марла лыдшывлӓлӓн) со кок йиш лаштыкым веле пукшат, кыдын лӹмӹштӹ «романтизм» дӓ «реализм». Тортшы ӧрдӹжӹштӹ, мӹндӹр стӧл вӹлнӹ дӓ ти кок лаштыкшымат поэтвлӓ веле канден кердӹт, нӹнӹ ти айошты официантвлӓ ылыт. Нӹнӹ анзык-шайык анжал, ик вӓр гӹц кок лаштыкым нӓлӹт, а вес вӓрӹштӹжӹ тотлырак лаштыквлӓ, шукы тотанвлӓ, сӹлнӹ цӹреӓнвлӓ, но нӹнӹжӹ мӓмнӓн торелкӓштӹнӓ уке, тӹ лаштыквлӓм мӓ тотешт ана керд. Но мӓ вес йиш лаштыквлӓн улы ылмыштым пӓленнӓ, нӹнӹм кандаш ядынна, но офнциантвлӓнӓжӹ нӹнӹ гишӓн ик юкым лыкделыт, нимат вӓшештӹделыт, лач у лаштыквлӓлӓн кен, тӹхеньвлӓмок веле канденӹт. Тенге куштылгырак – ик пӓлӹмӹ корны доно кашташ. Акситешӹжӹ ти кок лаштыкыштым со мактенӹт: вот вет махань яжо нӹнӹ ылыт, вот вет махань тотлывлӓ! Мӓ ӹнде со икань лаштыквлӓм качкын нерат линнӓ, мӓлӓннӓ тама у келеш. Ти тӓнгӓштӓрӹмӓш изиш мӹшкӹр доно кӹлдӓлтӹ, но тенге гӹнят ма гишӓн келесӹнем ыльы тидӹм лыдшы ынгылыш сӓй?

Традицивлӓм пыдыртымаш? Компромиссӹм момаш?

Кӹзӹт мӓ культура виӓнгмӹм анжалына гӹньӹ постмодернизм жепӹм ӹленӓ. Ӹлӹмӓшнӓ пиш технизируялтын. Кырык марынвлӓн ӹлӹмӓшкӹнӓ компьютер, факс, интернет, электрон почта изин-олен пырен миӓт, йӹлмӹнӓмӓт, культурынамат, сӹлнӹшаянамат у техника анзыкыла виӓнгдӓш палша. Ӹлӹмӓшӹштӹнӓ рекламывлӓ кого рольым мадыт, нӹнӹ вуйта кӹтӹк газет ӓль артикль ылыт. (Яжо рекламын дизйнжат яжо дӓ тӹдӹм анжашат кӓньӹл. Дӓ рекламывлӓ Татарстанышты гань туан йӹлмӹлӓ сирӓлтӹт гӹньӹ, попашат уке, йӹлмӹ шотышты делавлӓнӓ пиш вашталт кеӓт лиэш. Татарстанышты качмы продуктывлӓ вӹлӓн тадарла ат сирӹ гӹньӹ, продуктым выжален ат керд лиэш. Тенге туан йӹлмӹм халыкын кугижӓнӹш ӹшӹклӓ).
Шамак толшеш, компьютер палшымы доно кырык марла хоть Австралиштӹ ӹлен, сӹлнӹшая пӓшӓвлӓм сирӓш дӓ книгӓвлӓм лыкташ лиэш. Кымылет веле лижӹ. Молнамжы гӹньӹ, тидӹм ӹштӓш пишок нелӹ ылын: келӹт ылын йори пецӓтлӹмӹ станоквлӓ, шрифтӹм моаш манын ядмаш доно Кырык сирӹш лӓкмӹлӓ ылын, а ӹнде воксеокат вес ситуаци. Постмодернизм жепӓш ӹлӹмӓштӹ информацим шӓрӹмӓш пиш кого рольым мадеш, ти шотыштат кырык марынвлӓ вес халыквлӓ гӹц ӧрдӹжӹштӹжок ана ыл, факсвлӓм дӓ электрон почтым кычылт, марынвлӓ гишӓн информацим кышкы шанет колташ лиэш дӓ мӹнгешлӓ.
Но ӹшкӹмӹм алталаш ак кел. Кырык сирӹштӓт у техника важшым колта гӹньӹ, тӹдӹн шотшы пиш чӹдӹ, цилӓ кырык марынымок сойток ак ӓвӓлтӹ. А модерн, кӹзӹтшӹ жепӓш халык лиӓш манын, компьютервлӓ пиш кого рольым мадыт, нӹнӹ эдемӹм ӹшкевуя шанаш, ӹлӓш манын палшык семӹнь лин кердӹт. Европыштыш виӓнг сӓндӓлӹквлӓштӹ компьютер цилӓ пӧртӹшток улы, манаш лиэш, тӹдӹм кыце тетявлӓ, тенгеок кого эдемвлӓӓт кычылт мыштат.
Кырык сирӹштӹ тенге трӱкок, пӓлӹмӓн лиӓлт ак керд. Тенге ӹштӓш манын, кугижӓнӹш халыкым тымдышашлык ылеш, у ӹлӹмӓш ӓквлӓм халык лошты шӓрӹшӓшлык. Но пиш ӹжӓл, Марий Эл политиквлӓн шанымашвлӓштӹ вес йишвлӓ ылыт дӓ нӹнӹн халык докы лишеммӹ методыштат ӧрӹктӓрӓ. Шамак толшеш, иктӓ политик иктӓ школлан ик компьютерӹм ӹшке лӹмжӹ доно пуа (пӧлӹклӓ манына). Ти событим кымдаракын сотемдӓрӓш манын, сагажы журналист арам нӓлеш дӓ нӹнӹжӹ «арашӹнгӓ гӹц слоным» ӹштӓт: вот вет ти политик кыце халык гишӓн шытырлана, вот вет кого пӧлӹкӹм пуэн. Халык тидӹлӓн ӹнянӓ, халыклан конкретный результат келеш, халык кӹцкӹвлӓм веле ужнежӹ. А политиклӓн тидӹ пиш яжо, тӹдӹн рейтингжӹ ӹнде кузен, халыкын сӹнзӓш шӹкшӹм колталтымы.
Ӹнде сӹлнӹшая, лӹмӹнжок поэзи докы пӧртӹлӹнӓ. Пӹтӓртӹш жепӹн кырык мары поэзим лыдшы эдем тӹштӹш вашталтмашвлӓм, шанем, цаклен. Ти вашталтмашвлӓ поэзиштӹнӓ 1990-шы ивлӓн лиӓш тӹнгӓлӹнӹт. Поэзинӓ ӹнде кок йиш ылеш манын кердӹнӓ. Пӹтӓришӹжӹ 1920-шы ивлӓн традицивлӓм шотыш нӓлшӹ, кокшыжы у корнывлӓм кӹчӓлшӹ. Кокшы корны доно кешӹ поэтвлӓ пӹтӓртӹш жепӹн виӓнрӓк ылыт дӓ нӹнӹн потенциалышты традиционалиствлӓн гӹцӹн таманяр пачаш шукырак. У семӹнь сирӹшӹ поэтвлӓ лошкы пӹтӓриок Влад Самойловым, Ондрин Валькам пырташ лиэш. Нӹнӹ гӹц пасна у лӹмвлӓӓт каяш тӹнгӓлӹнӹт, шамак толшеш Тамара Сидукован лыдышвлӓжӹ келгӹ шанымашвлӓштӹ доно интересный ылыт. Традициониствлӓ лоштат вашталтмашвлӓ кайыт, тӹнгжӹмок тидӹ тематикӹм тӹкӓлеш, шамак толшеш, Николай Егоровын лыдышвлӓжӹ раскыдын тидӹ гишӓн келесен кердӹт. Традициониствлӓ лошкы Зосим Сигачковымат пырташ лиэш (шая 1996 ин лыкмы «Пӹзӹлмӹ ӓршӓш» гишӓн кеӓ), но тӹдӹмӓт лач итӹрӓ традицивлӓм шотыш нӓлшӹ поэтеш шотлаш ак ли: тӹдӹ пӹсмӓн лишнӹ каштшы гань. Традициӓн рифмывлӓ доно сирӹмӹ лыдышвлӓ гӹц пасна тӹдӹ ирӹкӓн лыдышвлӓмӓт сирӓ. Тенге поэт ма яжожы традициӓн поэзиштӹ тӹдӹм мастарын кычылтеш дӓ у методвлӓмӓт ӹшке творчествыштыжы шотыш нӓлеш.
Тенге ӹнде ик ядмаш докы толнына: кырык марла лыдышвлӓм вес семӹнь сирӓшӹжӹ келеш ма? Ӓнят со лыдышвлӓм сирӹмӹнӓ годым рифмым кычылтмыла? Тидӹм ынгылдаратш, манын кырык мары йӹлмӹн пӧртӱжӹм анжалына. Улы йӹлмӹвлӓ, кыдывлӓ ӹшке цеверлыкыштым фонетика законвлӓ гач анзыкы лыктыт (ш.т. француз), улы йӹлмӹвлӓ, кыдывлӓ поэзиштӹ рифмӹм кӹчӓлӹт (руш йӹлмӹ) дӓ мӓмнӓн йӹлмӹнӓн цевержӹ шамак кӧргӹштӹ ылеш, рифмывлӓ доно веле сирен мӓ туан йӹлмӹнӓн пайдажым цилӓжок анжыктен ана керд, седӹндоно лыдышвлӓштӹш шанымашвлӓжӹ искусственныйла чучыт, йӓнг вашт лӓкшӹлӓ агыл. Лин кердеш, иктӓ-кӱ тидӹ гишӓн вес семӹнь шана, но поэзинӓм анзыкыла виӓнгдӹмӓштӹ тӹнӓм компромиссӹм моаш келеш: поэтвлӓ кок семӹнят сирӹштӹ дӓ нӹнӹм цилӓштӹм шотеш пиштӹмӓн. Икӹжӓк-иктӹм хаен, вырсен: вот новаторвлӓ сиренжӓк ак мыштеп, ӓль мӹнгешлӓ манын, мӓ поэтвлӓ лоштына кымда лаксакым веле капаенӓ дӓ кымылнам валтенӓ. Халык тӹнӓм веле виӓн лиэш, кынам тӹдӹн сӹлнӹшаяжы виӓн, шукы монгыран, кӹзӹтшӹ жепӓш ылеш, кыды туан халыкшын интересшӹм, идентитешӹм (самобытностьшым), менталитетшӹм (кайышыжым, характержӹм) тӧрӹн анжыктен мышта.

Вес йӹлмӹвлӓ гӹц сӓрӹмӹ поэзи туан поэзилӓн виӓнгӓш палша

Тенге сирен, нимат ум келесӹмӹ агыл. Тидӹ курымвлӓ доно ылын: антик жеп гӹц тӹнгӓлӹн, кӹзӹтшӹ жеп якте. Ӹшкӹмжӹм шотеш пиштӹшӹ халык ма доно пашкуды халыкшы ӓль вес халыквлӓ ӹлӓт, тӹдӹм, седӹ, соок пӓлӹнежӹ. Ӹшкӹмжӹм шотеш пиштӹшӹ поэзи туан пӹсмӓн шайылны ма лиӓлтеш, тӹдӹн паштекӓт тӹшлӹшӓшлык. Вес халыквлӓн поэзи ма доно шӱлӓ, махань корнывлӓ доно кеӓ, махань увервлӓ тӹштӹ улы, тидӹм пӓлен куштылгынок ӹшкӹмжӹмӓт ӓклен кердеш. Цилӓ тидӹ поэтвлӓлӓнӓт мотивацим пуа: вот ти халыкын поэтвлӓӓт мӓ ганьнаок сирӓт, ӓль ти халыкын поэзижӹ пиш интересный, мӓжӹ тенге сирен ана мышты гыце? Ӓль ти халыкын поэзижӹ когонжок интересный агыл- техень шанымашымат ти тӹшлӹмӓшвлӓ шачыктен кердӹт.
Мӹлӓнем лишӹл кым вескид сӹлнӹшая гишӓн кӹтӹкӹн сирӓлтӹнем: руш, финн дӓ эстон. Пӹтӓриок руш сӹлнӹшая гишӓн, кыды кырык марынвлӓлӓнӓт пӓлӹ ылеш. Кӹзӹтшӹ руш сӹлнӹшаяшты кризис шижӓлтеш, сирӹзӹвлӓ пиш шукын ылыт, но прамой пӓшӓвлӓ пӹтӓртӹш жепӹн таки ак каеп, но сӓрӹмӹ пӓшӓ шукы. Вуйхалавлӓштӹш (Москва дон Петербург) сӹлнӹшая ӹлӹмӓш интересный, но тӹштӹ у лӹмвлӓ шоэн вӓшлиӓлтӹт. Ти шотышты провинцивлӓштӹш сирӹзӹвлӓ: Уралыштьшшвлӓ, Сибирььштӹшӹвлӓ дӓ Российӹн изи халавлӓштӹш авторвлӓ, шӹренжок вуйхалаштышывлӓ гӹц таманяр пачаш интересный лин кердӹт. Руш книгӓ лыкмашвлӓ шӹренжок боевиквлӓм сӓрӓш цацат, но рушла прамой сӓрӹмӹ пӓшӓм лыднедӓ гӹньӹ, кӹжгӹ журналвлӓштӹш пӓшӓвлӓм лыдаш лиэш.
Ӹнде финн сӹлнӹшая гишӓн. Тӹдӹ пиш стабильно виӓнгеш. Суоми сӓндӓлӹкӹштӹ цилӓжӹ 2000 сирӹзӹ нӓрӹ. Кыдыжы кымдан пӓлӹмӹ ылыт, кыдыжы воксеокат пӓлӹдӹмӹвлӓ. Пӹтӓртӹш жепӹн пӓлӹмӹ сирӹзӹвлӓ доно «У сем» дон «Цикмӓ» журнал пӓлӹмӹм ӹштӓш цаценӹт. Лӹмӹнок «Цикмӓ», кыды кердмӹжӹ семӹнь кырык марлаш сӓрӹмӹ новеллывлӓ дон лыдышвлӓм пецӓтлӓ. Финнвлӓ ӹшкежӹ тӱнымбал сӹлнӹшаяшты ма лиӓлтеш, тидӹ паштек пиш тӹшлӓт дӓ оперативно туан йӹлмӹшкӹ сӓрӓт. Шамаклан, Парижӹштӹ иктӓ кымдан пӓлӹмӹ француз сирӹзӹн пӓшӓжӹ шошым лӓктӹн гӹньӹ, шӹжӹм ти книгӓм уже финнлӓӓт лыдаш лиэш.
Эстон сӹлнӹшаян ӹшке корныжы, тӹдӹн ориентиржӹ- вадывел, но туан халык элемент цилӓ авторын творчествышты пиш раскыдын каеш. Эстони угӹц ӹшкевуя кеӓш тӹнгӓлмӹжӹ паштек сирӹзӹвлӓн шот пиш кушкын, пиш шукы сӓмӹрӹк сирӹзӹ, кыдывлӓ лин кердеш, сӓрӹзӹн пӓшӓмӓт ӹштӓт. Эстон сӹлнӹшаяшты вес йӹлмӹвлӓ гӹц сӓрӹмӹ традици кужы курыман ылеш.
Вот тенге вес сӹлнӹшаявлӓштӹ. А мӓмнӓжӹн ӹне кыце? Тӧрӹн келесӓш гӹньӹ, сӓрӹмӓш традицилӓн негӹцӹм туан поэзиштӹнӓ дӓ вообщежок. сӹлнӹшаяштыш эче пиштӹмӹ агыл. Улы махань-шон фрагментарный сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ: лу иштӹ иктӓ-кокты, а систематически, ти пӓшӓм кӹрдеок ӹштен шалгымаш ак цаклалт. Седӹ, тиштӓт тӧр лимӹлӓ, пӹтӓртӹш жепӹн, лӹмӹнок 1990-шы ивлӓн сӓрӹмӹ пӓшӓ таманяр пачаш интенсивныйрак ылеш. Кырык марынвлӓм вес финн-угрвлӓ доно тӓнгӓштӓрӓш гӹньӹ, сек шукым сӓрӹшӹвлӓэш шотлаш лиэш. Сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓӓт туан йӹлмӹнӓм виӓнгдӓш палшат, тидӹ гишӓн ӓнят мӓлӓннӓ шӹренрӓк шаналташ келеш.

Сӓрӹзӹ дӓ тӹдӹн эстетика анжалтышыжы

Сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ докы кӹзӹт шукы сӹлнӹшаяшток пиш кого внимани айыралтеш, сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ вӹкӹ сӹлнӹшаян ик йӓшлӓжӹ семӹнь анжат. Кӹзӹт якте сӓрӹмӓш гишӓн чӹдӹ агыл теоретический пӓшӓм сирӹмӹ. Совет жепӹнӓт, сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ шукы сӹлнӹшаяшток кымда вӓрӹм йӓшненӹт, шамак толшеш, Балти тӹрӹштӹш халыквлӓн дӓ грузин дон армянвлӓн сӹлнӹшаявлӓштӹ. Ти сӓндӓлӹквлӓштӹ сӓрӹмӹ теори гишӓнӓт шукым сирӹмӹ. Пиш ӹжӓл, мары сӹлнӹшая ти процесс гӹц воксеокат ӧрдӹжӹштӹ шалген. Шӹмлӹзӹвлӓм пӹтӓртӹш жепӹн кыце текст тенгеок сӓрӹзӹн эстетика анжалтышыжы интересуят. Ти шотышты шӹренжок пӹтӓрижӹ сӓрӹзӹн эстетикӹжӹ гишӓн шаявлӓ лӓктӹт. Малын?
Кӹзӹтшӹ жепӹн тӱнымбал сӹлнӹшаявлӓштӹ книгӓвлӓ тӹжем доно сирӓлтӹт дӓ техень масса гӹц туан йӹлмӹлӓ лыдшылан иктӓ мам айырен нӓлӓш пиш нелӹ. Шукы сӹлнӹшаяжок вес йӹлмӹ гӹц пиш оперативно сӓрӓт. Седӹндоно махань дӓ кӱн пӓшӓм сӓрӹмӹлӓ, ти айырымаш шӹренжок сӓрӹзӹн ӹнгӹжӓ вӹкӹ вазеш. Но мары сӹлнӹшаяшты ситуаци техень агыл. Тӧрӧк манаш гӹньӹ, марлаш сӓрӹзӹвлӓ иктӓ кымлын лит гӹнят нӹнӹлӓн курымешӹштӹ сӓрӓш пӓшӓ ситӓ лиэш. Тидӹ тӹнӓм, кынам мӓ вес халыквлӓ ганьок дифференцированный сӹлнӹшаям ӹштӹненӓ гӹньӹ.
«Жерӓ» газетӹштӹ (1998 и. N 88) сирӹзӹ И. Лобанов вескид сӹлнӹшаявлӓ гӹц сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ гишӓн ӧпкӓлен сирӓ, вуйта тӹштӹ пуштмаш дон секс гишӓн веле сирӓлтеш. Техень литература веле мӓмнӓн сирӹзӹвлӓн кидӹш вӓрештеш гӹньӹ, тидӹ пиш ӹжӓлӹш. Но кырык марлашкы пӹтӓртӹш жепӹн ма сӓрӹмӹ, тӹштӹ нигыштат секс дӓ пуштмаш гишӓн сирӹмӹ ӹш кай. Ик сӓрӹмӹ пӓшӓштӓт тидӹм шӹм мо. (Шанымем доно кырык мары сӹлнӹшаяштат секс гишӓн сирӓш келеш, тӹнӓм сексӹн формыжы гишӓн веле ӓшӹндӓрӹмӹлӓ: тидӹ лачокат секс ӓль порнографи. Порно сӹлнӹшая гӹц мӹндӹрнӹ шалга.) Ӓнят тидӹ руш сӹлнӹшаяшты тенге? Ти шотышты кырык марлашкы сӓрӹзӹвлӓ чӹдӹн ылыт гӹнят, шижӓлтеш, нӹнӹ вескид сьшнӹшаявлӓштӹш процессвлӓ паштек тӹшлӓш цацат дӓ ма яжо тӹштӹ улы, тӹдӹм кердмьштӹ семӹнь сӓрӓт. Тидӹм «Цикмӓ» журналын кокшы номерӹштӹжӹ цаклаш лиэш, кышты пӹтӓриш гӓнӓ шукы яжо пӓшӓм (тӹштӹ шамак толшеш, Райнер Мария Рилькен, Вислава Шимборскан, Иосиф Бродский лыдышвлӓштӹм) сӓрӹмӹ. Но сӹлнӹшаяштыш сӓрӹзӹвлӓн пӓшӓ когонжок шотеш ак пиштӓлт тама доко? Тидӹ сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓм ланзылымашвлӓ уке ылмы донат кӹлдӓш лиэш.

«Цикмӓ» журналын 1998-шӹ ин лӓкшы номержӹ гыц.
(«Кырык мары поэзи вашталтмашвлӓм выча» артикльӹм 1998-шӹ ин декабрьӹн
сирӹмӹ)

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s