Мӹнь дӓ Шишока 2

(Кокшы лаштык)
3
Ирок кӹньӹльӹм ясын. Вуй карштен, монгырат нелӹ ылын. Мокмыр…
Такеш агыл попат ылыныш: «Шукы ӓрӓкӓ — чӹдӹ ыш». Кердӹ вет Матвей мӹньӹм тенгечӹ, лач мырышы кек, ороды векӹлӓ сӓрен.
Амат ӓштӹ теве, кыце тӹдӹ доно айырлышна. Кыце Матвей торцем лӓктӹн кеен, амат ӓштӹ.
Диваныштемок йыд вашт амаленӓм ылыныш. Выргемемӹмӓт прамой кыдаштделам.
Логер кошкенӓт, олен кухняшкы вӹд йӱӓш шӹдӹрнӹшӹм. Тӹштӹ ӓтӹдер доно тӓгӱ шолдырген. Техеньӹм ужаш, ӓнят, потикӓӓт ылын. Иктӓт ак кай, а тарелкӓвлӓ, чӓй кружкавлӓ ӹшкеок вуйта мышкылтыт, шӱӓлтӓлтӹт, лоцаш кошкаш шагалыт.
— Шишока! Тидӹ тӹнь? — cӹгӹрӓлӓм.
Ваштареш ик юкат ак шакты. Лач ӧпкӓлӹшӹлӓ тӓгӱ шӱлештӹлеш.
— Шишока, манам! Кайзы, давай! – юкым когоэмдем. – Ато уждымы доно хытыраш йӧнӓн агыл. Йӱдӹшеш иктӓжӹ шотла.
Водыжем сӹнзӓкӹрӓт лӓктӹ.
— Ма, шӹдешкенӓт вӹкем? – ядам. — Малын? Ӓли иктӓ худам тӹлӓт ӹштенӓм?
Шишока — шӹп. Ӓтӹдерӹм веле пытрак мышкеш.
— Яра, яра… — чӓйник нер гӹц вӹдӹм подыльым. – Вуйнаматан ылам. Шамакым пуэм, пакыла тенге ам йӱ. Дӓ такшымат мӹнь пиӓницӓ ам ыл. Шоэн веле подылам вет, — ынгылдараш ӧртлӓн цацем.
Шишока простьыш, векӓт.
— Тӓ, эдемвлӓ, лач ышдымы ылыда. Ма – перке, а ма – худа, вуйта адат пӓлӹ, — тымдышыла тӹдӓ попа. — Ӹшке ӹшкӹмдӓм пӹтӓредӓ. Теве, вот малын качы вӹд доно кӧргӹдӓм йылатедӓ? Теве мӹнь цӓркӓ пындашеш кодшым тотешт анжышым дӓ цуц шӹм кӓвӓргӹ! Лӱдӹш! Тӓжӹ кыце тырхедӓ?!
— Яра, Шишока, простьы… Лучи теве чӓйӹм йӱнӓӓт, Якунь Ваням больницӹш кӹчӓл кенӓ. Ато тӹдӹлӓн тӹштӹ худа, йокырок, сӓй. Вет ни пӓлӹмӹжӹ, ни родняжы тиштӹ уке. А эдем ӹшкетшӹ лишӓшлык агыл, — чайникӹм угӹц темен, плитӓшкӹ шӹндем. – Кеет вет сагаэм?
Шижӓм, Шишокаэмӓт сусуэм кеш. Тӹдӓт, сӓй, Якунь Ваня гӹц пасна сылыклана. Эдем агыл гӹнят…

Тагачат аяр ӧлицӓм циц темен. Тенгечшӹлӓок тагачат пиш шокшы.
Но ӧлицӓштӹ мӹлӓм соикток куштылгырак ли. Тенгечшы мокмырын каса чӓй йӱмӹ паштек шӧрлӹш. Ӹлӹмӓш пакыла кеӓ. Тевеш эдемвлӓ халашты сӓрнӓт, тагыш талашат, тамам шытырланат…
Мӹнят пӹтӓри халанан кӱшӹл пазарышкы пырен лӓктӹм. Шукы вара тӹштӹ каштым, а онг валакем мычкы уже пӱжвӹд йогымыла чучы. Тыгырат начкын тупеш пижӹн.
«Ох, и шокшы тагачы!». «Кымлы вӹц градусым сӧревӹ доко». «Кынам вӓл юржат толеш…» «Ой, кӓплӓн махань кӓньӹсӹр. Мардежшӓт йонгаталан укеш». «Мӓ тонна цилӓ окням виш пачына, соикток ак палшы». «Ӱштӹ годым хоть вӹкет таманяр пачаш выргемӹм чиэн шӹндет дӓ тырхет. А кӹзӹт? Хоть цилӓ кыдаш шу». «Цилӓ кошка, цилӓ йыла». «Колында, Москва донат шӹргӹвлӓ йылат. Иваново, Владимир лишнӓт…». «Телевизор доно анжыктатыш, пел сӓндӓлӹк мычкы ирсӓ пожар».
Эдемвлӓ тенге пазар лошты попат. Шаявлӓ, шаявлӓ…
Молнам пазарын ти лыкышты шӹргӹ кӹцкӹм, калявонгым выжалат ыльы. Тапката тумынвлӓм, якшар вуян шапкинӹм, пын тӹрӓн розывый кугирижӹкӹм, вӓк соталгы-кӹрӓн вӹлӹдӹрвӹмӓт.
Кӹзӹт тиштӹ охыр. Кого корзинкӓӓн тьоти-папивлӓӓт ак каеп.
Техень кукшышты махань понгы шачеш? Ӹжӓл… Тене понгым вычаш ак вӓрешт, тама…
Олма выжалымы рӓдӹшкӹ ванжышым. Олмажы улы, но тӹдӓт тыгыдыракын каеш.
Якунь Ванялан костенецеш олмам, апельсинӹм, эче ма-шоным нӓльӹм.
Симсӓлгӹ-ошалгы пӹлгом покшац кечӹ панежӹн дӓ панежӹн.
Больница халан кӱшӹл вӓрӹштӹ ылеш. Тӹшкӹ ялынок талашыде ашкеднӓ. Такшым, Шишока ашкедӹн вӓл, ам пӓлӹ, но шӱлӹш постолжым лишнем седок шижӹм.
Якунь Ваням больницӹштӹ кӹчӓл моаш нелӹжок агыл ыльы. Йылышы кӓпӓнвлӓм вет хирургишкӹ пиштӓт. Отделениш пырымы амаса ӓнг доны, махань палатышты дӓ кӱ киӓ, пумагам сирен сӓкӓлтӹмӹ.
Фамиливлӓм лыдын кешӹм. Улы! «Палата №4… Окунев Иван Тимофеевич».
Постышты дежурышы ош халатан ӹдӹрӓмӓш доно хытырал нӓльӹм.
— Обход ӹнде ылын. Шукеш агыл пыртен кердӓм. Окунев эче слабкарак ылеш. Когон тӓрвӓнӹл ак керд. Ке теве ординаторский донышы кӹдежӹшкӹ, тӹштӹ халат дон бахилывлӓм моатат, чиэт. Тӹте ак ли…
Уже больницӹн коридорышток нелӹ пыш шижӓлтӹн. Вӹрӓн бинт, шушыр гӹц йогышы шӱ, лекарцӹ доно йӹрвӓш ӱпшен. Эксӹк пыш. Воздухым тиштӹ цер цицок темӹмӹлӓ чучын. Кымылым шулыкан эдемвлӓлӓнӓт валтен, уждымын темден.
«Тиш попазаш Йымы ӹнжӹ пуйыры!» — ӹшкедурешем шаналтальым.
Кайдымы Шишокаат тидӹмок шижӹ, тама. Тӹдӹ тыгыр шокшешем кечӓлтӹн, йӹнгӹсӓльӹ.
— Кыце только эдемвлӓ тиштӹ ӹлӓт? – юкшы шактыш.
— Тиштӹ эдемвлӓ ак ӹлеп. Тиштӹ эдемвлӓ… киӓт, — пелештӹшӹм.
Палата нӹл койкалан ылын. Но коктыжы кӹзӹт охырын кайыныт. Церлӹвлӓжӹ сигарет шыпшаш, сӓй, тӱгӹ лӓктӹнӹт, шаналтышым. Кишӹвлӓ ло гӹц иктӹжӹн гипс доно шӹрӹмӹ ялжым койка кӱшкӹлӓ шыпшыл шӹндӹмӹ. А весӹжӹ — Якунь Ваня.
Тӹдӓт мӹньӹм пӓлӹш, виднӹ. Вуйнаматанла цылик йӹрӓлтӓш цацыш. Комдыкын кӹртни койкаштыжы киӓлтӓ.
— Пуры вара, Ваня? – ядам.
Кидӹм виктӓлтӹнем ыльы, но тӹдӹн кок кидге кӹжгӹн бинт доно вӹдӹл шӹндӹмӹ.
— Пуры-ы… — олен тӹдӹ пӹжгӓлтӓ.
«Йочыр-р-рик» мыралтышы кӹртни койкаш, Ваня сага, шӹнзӹндӓльӹм.
— Эх, Ваня, Ваня… Кыце вара тенге самынь лин колтенӓт?
Тӹдӹ эчеӓт цылик йӹрӓлта.
— Тенге вот… — манындалеш. – Сек туанемӹм перегӓш путаенӓмӓт. Кыце тӹнӓм шӹргӹштем тыл ӹлӹж кеш? Тӓ делянкӹштӹ пӓшӓлӹшӹвлӓ самынь ӹштенӹт, тӓ кӓнӓш толшывлӓ… Шӹргӹш пыраш ак ли гӹнят, сӓрнӓт кынамжы ахальывлӓ булдымактыл, — тӹдӹ кужын шӱлӓлтӹш. — Только мӹнь вараш кодынрак цакленӓм. Пожарныйвлӓлӓн увертӓрӹшӹм дӓ ӹшкеок йӧртӓш цацышым. Тыл лошты кыргыжталмы годым тылип шӱдӹнг гӹц куртка лӹвӓкем попазен. Тыгыр тупыштем пӓнгӓш тӹнгӓлӹн. А кидемжӹ… — тӹдӹ попашат ӹш тӹнгӓл.
— Лачок, — манам, — тене кого кымдем йӹрвӓш йыла. Кого эксӹк толын.
Йыленӹт шӹргӹвлӓ кого сӓндӓлӹкнӓ мычкы… Йыленӹт торфан купвлӓ. Армыж тылеш пӹтенӹт вӓк солавлӓ. Йыленӹт эдемвлӓ, йӓнлӹквлӓ, кеквлӓ. Ма, Якунь Ваняжы тидӹм ак пӓлӹ, машанет?
— Мӹньжӹ маок? — тӹдӹ олен хытыра. – Кыце маныт: «Тӧр вӓреш — тӧрлӓнӓ, каремеш – паремеш». Мӹнь больницӹ гӹц кынам-гӹнят лӓктӓм… А вот шӹргӹжӹ… Тӹдӹм угӹц анжен кушташ маняр и келеш! Махань лаштык вет йылен кеен!
— Тӓ доныда махань яжо пӧрттӱ ыльы. Цӱдӓ вӓр! — мӹнят ӓштӓлтем. — Йӓнг кӓндӓрӹмӹ вӓр!
Тӹнӓмок сагаэм ясын шӱлӓлтӹмӹ юк шактыш, тӓгӱ вӓк ныжиклен колтыш.
— Тӹнят мӓгӹрет ма? – Якунь Ванян сӹнзӓжӹ вӹдӹжгӓ.
«Тидӹ мӹнь агыл, а тӹньӹн Шишокаэт» манын, Ванялан ат келесӹ вет, седӹндоно юкым шӹм пу. Шишокажымат Якунь Ваня пӓлӓ вӓл?
— Ма верц Йымы мӓлӓннӓ техень орлыкым колта? – Якунь Ваня вуйта юкынок шаныкала. — Лач туан тетяэмӹмок ямдышым… Маняр и ӹнде тӹшӓкен нимат ак шач лиэш?! Нимат ак куш.
Лачокат, ма доно мӓ, эдемвлӓ, Йымы анзылны техень кого сулыкыш пыреннӓ? Малын тӹдӹ тенге мӓлӓннӓ хором пуа, кӱсӹм пӧрӹктӓ? Техень ойхым, лӱдӹшӹм колта гӹньӹ, сулыкнажат пиш шукы погынен шӹнзӹн, виднӹ? Прамой ӹлен ана мышты. Нима гӹцӓт ана лӱд. Икӹжӓк-иктӹнӓм алталенӓ, выжаленӓ. Иктӹмӓт шотеш ана пиштӹ. Эдемвлӓ лошты веле ма? Пӧрттӱӓт вет ӹлӹшӹ ылеш. Тӹдӓт вет шижӹн мышта. А мӓ тӹдӹмӓт вуйге-важге тодына, яхтаренӓ, пӹтӓренӓ… Ӹлӹмӓшнӓжӓт лач сулык пӹжӓшӹш сӓрнӓлтӹн…
Кӱ техеньӹм тырхен кердеш? Кого, уждымы тенге мӓлӓннӓ ӹнде ӹшке семӹньжӹ вӓшештӓ, векӓт…
— Ит ойхыры, Ваня, — манам. — Цилӓ яжо лиэш. Тӹнь тӧрлӓнӹ веле. Вара кол ӓнгӹрӓшӓт эче кенӓ, понгымат йывырт вӓрвлӓштет погенӓ…
Палатышкы медсестра анжальы.
— Ситӓ ӹнде… Церлӹлӓн тыр келеш, тӹдӹлӓн кӓнӓлтӹмӹлӓ, — мӹньӹм тӱгӹ покташ тӹнгӓльӹ.
— Яра, яра… — мӹнь вӓр гӹц кӹньӹльӹм. — Ну, кӹзӹтеш цеверӹн, Ваня. Токет эче кыргыж толам. Тӹнь ит тыргыжланы. Ма тӹлӓт келеш, попы… Мам тӹлӓт вескӓнӓ кандымыла?
— Савала дон кружкам! – медсестра вычыде шаяш пыра, костанынрак келесӓ. – Ато мӓмнӓн уке!
Ӹшке кружка доно больницӹшкӹ?! Савала уке? Лачокат ма? Кыш вара ямын пӹтен? Кружка нӓлӓш оксашты уке? Ма, кӹзӹтжӹ война веремӓ ма? Ой, Йымыжат, махань курымышты ӹленӓ?!
Амат ӓштӹ, кынам ӹшкежӹ остатка гӓнӓ больницӹштӹ киэнӓм. Тӹнӓм цилӓ ситӓ ыльы доко. Вӓк лӹмӹн халатвлӓм дӓ тапочкывлӓм чиктенӹт. Кӹзӹт анжемӓт, церлӹвлӓжӓт ужаш толшывлӓ гӹц нима донат ак айыртемӓлтеп. Кӱ ма доно тоныжы каштын, тиштӓт тӹдӹмок чиэн, тиштӓт шапкаланышы трико ялаш дӓ майка доно сӓрнӓ. Больницӹ халатаным иктӹмӓт ат уж.
— Ит шытырланы… Такеш ит йыштыл. Мӹлӓм уты нимат ак кел, — Якунь Ваня угӹц шӹпок йӹрӓлтӓ… — Шукеш агыл, соикток тӧрлӓнем.

Больницӹн кудывичӹшкӹ лӓктӹм. Шагальым выртеш вӓрешем. Йӹр анжальым.
Лаштыра шонгы кугин ӹмӹлӹштӹ, пун олмангашты, кок церлӹ эдем йӹгӹре кӓнен шӹнзен.
Колыштальым шаяштым гӹньӹ, нӹнӓт пожарвлӓ гишӓн хытырат ылыныш. Пӹлӹшӹш пыра попымышты.
— Колынат, Васюк, — иктӹжӹ попа. — Ик кого тӧрӓ пишок шачмы кечӹжӹм йӱн, маныт. Дачыштыжы хынавлӓ доно… А дачыжы тӹдӹн шӹргӹ лошты. Яжон веселӓенӹт. Вара, маныт, тылсавышвлӓм, фейерверкӹм, колташ тӹнгӓлӹнӹт. Нӹллӹ вӹц гӓнӓ лӱэнӹт – хозан ӹлӹмӹ и шотшы доно келшен. Пыдештӓренӹт тылсавышым вот тенге, дӓ самынь шӹргӹ лошкат попазенӹт. Во-о-от, тишец шӹргӓт йылаш тӹнгӓлӹн, маныт. Ак попеп веле юкын тидӹ гишӓн, халык гӹц шӹлтӓт.
— Да-а, дела-а! — весӹжӹ манындалеш. — Веселӓет – ваштылат, анжал колтет – яшт ылын. Хоть пел курым ӹлӹ, хоть нӹллӹ вӹц и… А эдемлӓн седок кынамжы ыш ак ситӹ…

4
Панежшӹ шокшын такшым ӹшке йиш яжо монгыржы улы. Пуры гӹц пасна худажат уке, манытыш.
Шокшы игечӹ тевеш эдем кӓпвлӓм цӓрӓэмдӓ. Телӹмшӹ нелӹ ыжгавлӓ, пальтовлӓ, курткывлӓ шкафвлӓштӹ, сӓй, пыракангын кӹзӹт кечӓт. Тагачы нӹнӹ цишти мондалтыныт.
Мам нӹнӹ гишӓн попаш! Тагачы куштылгы тыгыр дӓ ялашат эдемвлӓлӓн утыш лӓктӹнӹт. Майкывлӓ дӓ шортывлӓ веле кӹзӹт шукынжынок кӓпӹм пыйырт мӱдӓш кодыныт. Айыртемӹн сӓмӹрӹквлӓ цуц цӓрӓвелӓ ак каштеп. Такшым каштытат. Кӹлӹмдӹм кайзыктен.
Теве ашкедӓм хала мычкы. Йӹрвӓш тинӓр цевер ӹдӹр попаза! Лачокат ма нинӹ тинӓрӹн свет вӹлнӹ ылыныт! Нӹнӹм анжен, сӹнзӓӓт ак тем. Махань йиш кӓп ӓйӹквлӓ, маханьы ӓйӹк линивлӓ!.. Лаксаквлӓ дӓ мыгылвлӓ.
Техень цевер ӹдӹрвлӓ… Кужы яланвлӓ… Аваргышы ӓли итӹрӓ онганвлӓ. Няцкӓвлӓм анжалат: иктӹн арбузвлӓ ганьы, весӹн – груша постол, кымшын – келесен ат мышты… Художникӹн пӹсӹ сӹнзӓ ик выртышток пиш шукым тусарен шокта. Ма выргем лӹвӓлӓн шӹлтӹмӹ, тидӹмӓт, кайдымым, раскыдынок анжыктен пуа.
Лачокат, cӓмӹрӹк дӓ цевер эдем кӓп гӹц утларак ма сӹлнӹ улы? Ӹжӓлӓенӓт колтет: шукыштат агыл, иктӓ кок тӹлзӹ эртӓ, игечӹ вашталтеш. Угӹц пӹлгом юалга, шӹжӹ толеш, дӓ цилӓ ти шӹшӹл, косир эчеӓт нелӹ выргемвлӓ лӹвӓлӓн сӹнзӓлӓн ямеш…
— Шишока? Сагаэмок ылат? – ядам. – Ӓлок, Матвей докат пырен лӓктӹнӓ. Анжалына, кыце тенгечшӹ паштек тӹдӹ ӹшкӹмжӹм шижеш.
Журнал редакцин пӧрт дорцок кӹзӹт ашкед эртенӓ ыльы, седӹндон тӹш пырен лӓктӓшӓт йӧн улы.
Матвей пӓшӓшток ылын. Кӹдежӹштӹжӹ ӹшкетшок стӧл лошты шӹнзен. Анзылныжы пумага арам шӓрен пиштен.
— О-о, изи Витю толеш! – сусун тӹдӹ ваштарешем кӹньӹлеш. – Кыце вара?
— Цилӓ яжо!
— Мӹнят теве, шокш кӓргӓлтен, пӓшӓлем. Журналыш толшы сирмӓшвлӓм ланзылем. Тагачы лыдыш папкым анжен лӓктӓш шанышым.
Матвей амаса лишнӹшӹ шкаф докы миш. Тӹдӹм пачы.
— Йӱӓт? — кидӹштӹжӹ тӹнгӓлмӹ ямдар кайы.
Тӹнӓмок Шишокан кӹнервурды мӹньӹн пока гӹц чок шырал пуш.
— Агым! — мӹнь тӧрӧк манам.
— А мӹнь изиш подылам, — Матвей цӓркӓм темӹш.
Тӹдӹлӓн такшат уже «тӹкненӓт», сӹнзӓжӹ, котин ганьы, ӱӓнгӹн йӹлгӹжӹн.
— Тӹнь шӹц! — стӧл сагашы вес пӧкенӹм анжыкта. – Ат талашы вет?
Техень шокшышты кыце дӓ кыш талашаш лиэш?
Матвейӹн кабинетшӓт тор дӓ ӓнгӹсӹр ылын. Школьникӹн пеналым ӓшӹндӓрӹктен. Кок велнӹ — кок стӧл. Шалахайыштыжы — компьютер, принтер, сканер шӹнзен, вес стӧл лоштыжы Матвей ручка доно пӓшӓлен.
Кого окня пачмы гӹнят, юалгы кӹдежӹш тӹшец пырыде. Окня анзылныжы коршоквлӓштӹ пеледӹшвлӓ выляш цаценӹт. Ӹлӹштӓшвлӓ пыракеш лудынрак кайыныт.
— Пӓлет, тенгечӹ тоцет толмыкы, мӹнь йыд вашт амалыделам ганьок. Вуйыш тамаханят шанымашвлӓ пырат. Мӓ вет, творческий эдемвлӓ, «ненормальныйвлӓ» ылына. Тӹнӓмок изи шайыштмашым сирен шӹндӹшӹм. Токо веле компьютер доно пецӓтлен лыктым, — Матвей шайыштеш.
Принтер докы миш, тӹштӹ кишӹ кок листӹм мӹлӓм виктӓлтӹш.
— Нӓ! Вара тонда, йӓрсӹмет годым, лыдат.
Мӹнь листӹ тӹнгӓлтӹшӹш анжальым. Кӱшнӹ кого буквавлӓ доно «ЙЫД» пецӓтлен шӹндӹмӹ. Шайыштмашын лӹмжӹ, векӓт. Листӹвлӓм тодыльым дӓ кӹшӓнӹшкем шыральым. Тонна лыдам.
Матвей угӹц стӧл лошкы шӹнзӹ. Ик пумагам лыдын лӓктӹ. Трӱк тӹргештӹмӹлӓок кӹньӹл шагальы. Листӹмӓт пыжгоп стӧл вӹкӹ лыпшальы.
— Мам сирӓт?! Мам сирӓт, йӓ? Йӱдӹшӹвлӓ!
Угӹц листӹм роалта.
— Колышт доко тӹнят! Мам вара келесет? Лыдыш! Лӹмжӹ — «Ик тӹлӓнет» маналтеш…
«Ик тӹлӓнет тылыш пырем,
Ин вӓк ванжем тангыжым,
Сӓрӓл пиштем кӓжӓн нырым,
Царгал шуэм каргыжым…».
У-у, зве-е-рь! Ынгылышыц? Тидӹ яратымаш гишӓн поэт сирӓ! Шедевр! Яратет гӹнь, яраты. Но малын ныржым сӓрӓл пиштӓш келеш? Малын каргыжшым царгымыла?! Тӹдӹжӹ ма доно вуйнамат? – Матвей лагалшыла кайын дӓ кидӹштӹшӹ листӹм пыт ӹрзен. – Пакыла колышт!
«Ик тӹлӓнет качкам-йӱӓм,
Яшток шыпшылт вацмы гӹц.
Кок сӹнзӓштет шижӓм пӱӓм,
Вуй мычаштем — шимӹ пӹц».
Малын мӹнь верцемжӹ качкаш-йӱӓш келеш? Мӹнь ӹшкеок йӱн мыштем! Кок сӹнзӓштӹ, анжок, пӱӓм ужеш! Махань пӱӓм! Малын лявӹрӓ лаксакым агыл? Вуй мычаштыжы малын шимем кеен? Яшток шыпшылт вазынат? Хӹдӹртӹш рашкалтен пиштен?
Матвей эчеӓт пумага листӹм стӧл вӹкӹ мырыктыш.
— Вот техеньӹ тагачы мӓмнӓн кырык мары поэзинӓ! Катастрофа!
Тӹдӹ ямдар докыжы эче сӓрнӓл тольы. Стӧл лошкы шӹнзӹ.
— Тидӹ поэзи ылеш ма? Мӹнь шанымаштем, лыдыш – Йымылан молитва доно икток лишӓшлӹк ылеш. Шӱм гӹц шолын лӓкшӹ! Йылатыжы йӓнгӹм! Кымылым тодылжы. Парня мычаш гӹц агыл тӹдӹм цызен лыкмыла. Яжо лыдыш гӹц ик шамакымат лыктын шуаш ак ли, а худа гӹц – хоть шамакым, хоть ик корным, хоть строфам шуэн колты, нимат ак вашталт. Махань худа ылын, техень худаок кодеш.
Матвей кужын шӱлӓлтӓ.
— Эртӹшӹшкӹ анжал колтет, шайылнет – Константин Беляев, Никандр Ильяков! Анзыкыла дӓ йӹр анжал колтет – охыр! Пус-то-та! Ау-у! Поэтвлӓ-ӓ! Мӹнь тӓмдӓм кӹчӓлӓм! Кышты ылыда? Уке, ик юкат ак шакты. Кышты у «Опак Микитӓ»? Кышты «Савик» дӓ «Эдемвлӓ дӓ ивлӓ»? Вот литература ылын! Нимат кӹзӹт уке. Кырык мары сӹлнӹ шая пӹслӓнӓ, пӹтӓ! Цилӓ талантвлӓ колен пӹтенӹт, а сӓмӹрӹквлӓн пышыштат ак шижӓлт. «Кырык мары литературын анзыкылашыжы — тӹдӹн эртӹшӹштӹжӹ» манаш веле кодеш!
— «Эдемвлӓ дӓ пивлӓ» Матю маньы? — пӹлӹшӹштем пӹжгӹмӹ юк шакта. — Тидӹжӹ ма гишӓн? Мӹнят лыднем ыльы.
«Ну-у, Шишока! Шукы вара сагаэм сӓрнӓ, а махань патыр дӓ йӹлмӓн лин шӹнзӹн! Эче мыскылен-игӹлтӓлт мышта ылыныш».
— Тӹнь тырлы! Тидӹ тӹньӹн пӓшӓэт агыл! – костанын пӹжгӓлтӹшӹм Шишокалан.
А Матвей колынат шоктен ылын. Орланен ижӹ колтыш.
— Кыце мӹньӹн пӓшӓ агыл? Кӱ писательжӹ, тӹнь ӓли мӹнь ылам? Кӱ литературын анзыкылашыжы гишӓн йыштылшашлык?
— Ладнангок, Матю! – манам. — Тидӹ тӹлӓт агыл попем. Улы мӹньӹн ик айырлыдымы «тӓнг». Цилӓ вӓре нержӹм кереш, тӹдӹм тевеш кӹзӹт тымдем.
— Тӹньӹнӓ-ӓ-ӓт? — Матвейӹн сӹнзӓжӹ ӧрмӓшеш, шӹргӹйиш олма гань, йӹргешкӹ лиэш.
— Ма мӹньӹнӓт? – ам ынгылы.
— Пӓлет, пӹтӓртӹш веремӓн мӹнь шӹренок тӓгӱн юкым колам. Мӹнь донем тӓгӱ кынамжы хытыра. Только вот нигыцеӓт пӓлен ам керд, кышты тӹдӹ ӹлӓ? Тӓ вуйыштем, тӓ йӓнгӹштем…
— Йӱӓш шукы ак кел, — тӓнгемӹм тымдалтем.
— Тидӹм мӹлӓм ит попы. Ак кел, — Матвей сотара. — Мӹнь шукы йӱӓм? Кӱ ак йӱ? Сирӹзӹ ушемӹм вуйлатышы Брылов? Вес сирӹзӹвлӓ? Кыды-тидӹжӹ пӓлет махань принцип доно ӹлӓт?
— Маханьы доно?
— «Ни дня без стопки!». Колынат Юрий Олешан техень шамакшым?
— Кыце ӹне! Только тӹдӹ вет «ни дня без строчки!» манын келесен.
— Вот-вот! Мӹнь йӓрӓ ам шӹнзӹ, сирем! – шанымашыжым цаткыдемдӓ Матю.
«А вот художник йӱкшӹвуя рисуен кердеш вӓл?» — вычыде ышышкем пыра.
Ам пӓлӹ, цацен анжыделам.
Тенге, йӓ, сулыкдымы эдем уке. Творческий эдемвлӓӓт цӓркӓм ак шӹкӓлеп. Молнамат ылыныт дӓ кӹзӹтӓт ӓрӓкӓштӹ нӱштӹлшӹвлӓ улы. Маняр Колумб, шаналтетӓт, ӓрӓкӓ тангыжеш ямын…
Ӓли теве кыце Достоевский картла мадын! Некрасов моло журналжымат икӓнӓ мадын колтен. А тагачы казино, мадмы аппаратвлӓ эдемвлӓм аздарат, кыдыжым тӹшец пӹлӹш гӹц шыпшын ат каранды, йыдет-кечет мадаш йӓмдӹ ылеш. Цер техеньы улы – «лудомания» манытыш. Да-а, эдем льыскыды ылеш.
— Матю, а вет тӹньӹ, анжемӓт, коктешлӓнет. Ӓштет, яжон cирӓш тӹнгӓлшӹ ик поэтессам пиш мактет ыльы! «Кырык мары литературын анзыкылашыжы! Вот тенге тагачы сирӹмӹлӓ!» попет ыльыш. Ма лин колтен? Кыш тӹ анзыкылашы талантетшы ямын?
— А-а, — Матвей кидшӹм лыпшальы. — Ӹдӹрӓмӓшвлӓн – ик корны. Марлан лӓктӹт дӓ сӹлнӹ шаялан вара ямыт. Поэзи дӓ мыжыр, йиш ӹлӹмӓш иктӹшкӹ пыналт ак кердеп, тама? А вет, лачокат, Татьяна яжон сирӓ ыльы.
Матвей ик выртеш шаналтен колтыш дӓ лыдаш тӹнгльӹ:
Август, тӹлӓнет тагачы ӹнянем.
Кеем шӹргӹшкет, сагаэт ашкедӓм,
Шӱлем тӹньӹн шӱлӓлтӹшет семеш,
Колам сагаэм лишнок тӹнят эртет…

Мӹлӓмӓт ти лыдыш корнывлӓ келшенӹт, кымылым тӓрвӓтӹшӹвлӓ нӹнӹ ылыныт. Туп шайылнем Шишокаат кужын шӱлӓлтен колтыш. Туан шӹргӹжӹм ӓштӓлтӹш, сӓй…
Ӓшеш код, йӓнгемӹм ладнангдышы,
садышкы олмам араленок кандышы,
турим корзинвлӓш талашенрӓк погышы,
анзыкы кеӓш йӓл сага со поктышы
ӓль олмангашты тырын шӹнзӹктӹшӹ…
(поэтесса Евгения Савельеван лыдышым тиштӹ кычылтмы).
Матвей икладын стихӹм лыдын.
Дӓ пел шамакешок трӱк цӓрнен шагальы.
Худа ышым поктышыла кидвлӓжӹ доно ӱпшӹм пыт тырыжальы.
— Ужынам ыльы Татьянам шукердӹ агыл. Кок ӓрня нӓрӹ лиэш ӹнде. Кафештӹ моло икманяры шӹнзӹшнӓ. Семейный трагеди тӹдӹн. Имештӹ вет бизнесменлӓн марлан вӹсӓлтӹ. Сылык историжӹм мӹлӓм шайышт пуш, — Матвей попа.
Мӹнят тамалын-ӓнят вӓтемӹм, Иринам, ӓштӓлтӹшӹм. Ма техеньӹ кӹзӹт лин колтен, цилӓн бизнесменвлӓлӓн марлан лӓктӓш цацат. Кышец тинӓр бизнесмен-армарыжат ситӓ?
— Так вот, — Матвей пакыла хытыра. – Татьяна попа, вуйта марыжы «шалахайышкыла» утла кашташ тӹнгӓлӹн. Кынамжы сагажат ак амалы. Токыжы ак тол йыдым. Манеш, марем нервыжым тӧрлӓш Египетӹш турпутёвкым нӓлӹнӓт, шукерды агыл тӹш чонгештен. Бизнес пӓшӓ — нелӹ пӓшӓ вет! Стрессвлӓ седок, тенге йыдет-кечет пӧрдӹн анжы доко! Сирӹзӹвлӓн ганьы моло пӓшӓ агыл.
Матвей цӓркӓжӹ докы сӓрнӓл тольы.
— Ну, яра. Ма потикӓжӹ, чонгештен тӹдӹн марыжы пирамидывлӓм анжаш дӓ ӹшкетшӹ агыл, а енгӓвӓтӹжӹ доно. Ам пӓлӹ, кыце тидӹм Татьяна пӓлен нӓлӹн? Ӓнят, тӹнӓм мӹлӓм попенӓт ылын, но кӹзӹт ам ӓштӹ доко. Татьяна тожы парня доно ӹштӹмӹ агыл, пӹсӹ дӓ патыр ӹдӹрӓмӓш. Ӹшкӹмжӹм орландараш ак пу. Телефон вашт марыжым лочкен шӹнден, вара шукы шанен шалгыде. Билетӹм нӓлӹн — дӓ самолётеш паштекӹштӹ. Египетӹш! Нӹнет тагыце шижӹн шоктенӹтӓт, гостиницы гӹц Турциш. Татьяна — паштекӹштӹ. Вот тенге – анзыкы дӓ тӧргӹшдон! Мӓмнӓн гӹц ат шӹл! Поктен шона! Вот техень тӹдӹн истори… Седӹндон кӹзӹт Татьянан ышыштыжы лыдышвлӓ агыл, а весӹ шижмӓш шачеш…
— Ит ойхыры, Матю! – манам. – Поэзи нигынамат ак пӹтӹ, ак ям. Лыдышвлӓм мӓ яктенӓӓт сиренӹт, паштекнӓӓт сирӓш тӹнгӓлӹт. Пӓлетӹш, вӓк Сталинӓт сирӹкӓлен. Мӓмнӓн республикӹн президентнӓӓт вӓк сирӓ. Кыце ӹшке манеш, философский шанымашвлӓм. Газетӹштӓт иктӹм пецӓтленӹт ыльы. А сӹлнӹ шотышты… Пӓлет вет, талантвлӓ каждый кечӹньок ак шачеп. Талант — «штучный» хӓдӹр. А «ремесленниквлӓ», графоманвлӓ соок ситенӹт дӓ ситӓт. Художникӹм вот вычаш вӓрештеш! Ӓнят, тӹдӹ кӹзӹт шачынат, халык вӹкӹ веле эче лӓктӹн шоде.

5
«ЙЫД» — мӹнь пӹтӓришӹ шамакшым лыдам…
Матвейӹн мӹлӓм пумы листӹштӹжӹ…
«Вуйта тӓгӱ савен шельӹ дӓ тӹдӹ нелӹ омжы ло гӹц трӱк понгыжалт кеш. Монгырлан пишок ясы ылын.
Кӱ дӓ ма ылмыжымат тӧрӧк ынгылен ӹш керд. Улы кӓпшӹ ньоцок ылын. Онгжат дӓ вӓк ӓрдӹжӓт. Пӹтӓри тӹдӹ намысланенӓт колтыш: амалымыжы годым моло самынь ӹштен колтыде вӓл? Уке, техень сулыкышкыжок пырыде. Улы кӓпӹм, ирокшы лыпшла, пӱжвӹд тидӹ нӓлӹн.
Тӹдӹ амалымы вӓржӹ гӹц цуц-цуц кӹньӹлӹн сӹнгӹш. Вуй сӓрнен. Икманяры вырт кравать тӹрӹштӹ шӹнзӓлӓльӹ. Вара ял вӹкӹ шагальы. Кӓпшӹм, лач Йыл коэ куштылгы пышым, мыльгыктен. Пеле йӱкшӹ, кӹзӹтӓт эче арлен шоктыде, мыльгалт-мыльгалт кухня векӹлӓ тӹдӹ шӹдӹрнӹш.
Квартирӹштӹ окнявлӓ эче шимемӹнӹт дӓ тӱнӓт эче пӹцкемӹш ылын. Тӹдӹ тылым чӱктӓш ӹш тӹнгӓл. Кид йӹмӹк донок тагыце-ӓнят плитӓ вӹлнӹ чайникӹм мо дӓ тӹдӹн нержӹм кошкен пӹтӹшӹ ышмашкыжы цикӓльӹ. Шыкын ливӹрӓк вӹдӹм колтке йӱӓш тӹнгӓльӹ. Вӹд мӹшкӹр кӧргӹшкӹжӹ йоген гӹнят, йонгатам дӓ куштылгым тамалын-ӓнят кандыде. Логержӹ вуйта кошкышок кодын.
Уке-е, икманярышты вуйжы вуйта изиш раскыдемӹ. Шаныкалашат йӧн ли. Пӧрт кӧргӹштӹ тыр дӓ шӹп ылын. Дӓ ти тырым нимахань изи юкат лоэштӓрӹде. Ӹшкӹмжӹн нелӹн шӱлӹмӹжӹ веле хырге шактен.
Техень охырым тырхаш лиде ылын, векӓт. Седӹндон тӹдӹ кухняшты светӹм чӱктӹш. Тӧрӧк стенӓштӹ кечӹшӹ цӓшӹм анжальы. Стрелкавлӓ кым цӓш ирокым анжыктенӹт. Август тӹлзӹн эчеӓт ик ирокым. Цилӓ пуры халык кӹзӹт эче амала, шаналтыш.
Сигаретӹм шыпшмы шон колтыш. Лоцашты,седок пиштӹмӹ вӓрӹштӹ, сигарет пачкы кайде. Шыпшашыжат тӹдӹн кӹзӹт улы вӓл?
Ишкӹвлӓштӹ, пӧкен шурышты кечӹшӹ тыгыр дӓ ялаш кӹшӓнвлӓм тӹдӹ пыргедӓш тӹнгӓльӹ. Ик кӹшӓнӹштӹ ньымырген шӹцшӹ пачкы попазыш. Сигаретвлӓжӓт тодылт пӹтӹшӹ ылыныт. Целаракым нӓлӹн, цӹтӹрӹшӹ кид доно тӹдӹм пижӹктӹш.
Шокшы дӓ качы шӹкш ышмам дӓ шодым темӹш, вуйышкат, ышым лыген, кузыш. Шыпшын теммӹкӹ, тӹдӹ угӹц чайникӹм кидӹш нӓльӹ. Угӹц цӓшӹм анжальы – кым цӓш дӓ луцкы минут. Тенгеок нигыштат дӓ нимахань юкат шактыде, ӧлицӓштӓт тыр ылын.
«Йымылан тау, эче пиш ирӹ», — тӹдӹ шаналтыш. Эче икманяры амалалаш лиэш, халык кӹньӹлмешкӹ,тӹдӓт изиш дӓ, ӓнят, арла.
Тылым йӧртен, амалымы вӓрӹшкӹжӹ шӹдӹрнен толят, угӹц краватеш шыпшылт вазы. Окнявлӓ вашт ик пӹрцӹк тылат пырыде, ӧлицӓштӹшӹ фонарьвлӓӓт йылыделыт.
«Ой, Йымы, ирок якте ӹлен лӓктӓш мӹлӓм палшалты, мӹньӹм палшыкет гӹц пасна ит коды», — тӹдӹ шаналтыш. – «Ой, Йымы, ытары эксӹк гӹцӹн мӹньӹм!» — тӹдӹ, йӓнг ясым шижӹн, пыт сарвален. Тамажы шӱмӹм пишок ньӹген, тыргыжландарен, ясыландарен.
Лачок, квартирӹштӹ кӹзӹт иктӓт ылде. Охыр. Хоть иктӓ йӓнгӓнӹм, иктӓ кӓпӹм сага шижшӓш ыльы, тӹдӹ шаналтыш.
Вӓтӹжӹ дӓ изи ӹдӹржӹ, ӹнде ӓрня лиэш, вес халашкы, шонгы вӓтӹ докы, хыналаш кыдалыныт. Тӹдӹ тенге жеплӓн ӹшкетшӹ коды.
Пӹтӓришӹ кок кечӹм тӹдӹ ладнанок эртӓрӹш. Кымшы кечӹнжӹ, кафешкӹ пырен, так, йокрок гӹц ытлаш, ик-кок стопка ӓрӓкӓм подылаш кымыл лӓктӹ. Дӓ… ары ышын кидӹм цӓрӹшӹ тортиш ямы. Кечӹ шотшымат варажы мондыш, векӓт. Йыд дон кечӹ, арлен шоктыде, мычашлалтыныт, иктӹш пыналтыныт. Кыце моло кынамжы тӹдӹ токыжы пӧртӹлӹн, атат ӓштӹ. Ӓнят, пуры «тӓнгвлӓ»-жӹ квартирыш канден коденӹт?
Ӓштӓ вет, лапкавлӓ йӹде сӓрненӹт, тагышты оксам кӱсленӹт, Йыл тӹрӹштӓт, тӹшкӓвлӓ лоштат йӱнӹт, йӱнӹт, йӱнӹт…
Угӹц амален кеӓш кӹзӹт лиде. Кӓньӹсӹр шанымашвлӓ вуйвимӹм пӹзӹренӹт. «Ма тенгечӹ ылын? Цилӓ яжоок, сӓй? Нима худашкы ваӓрештделам, сӓй?» — ядмашвлӓ ньӹгенӹт. Ом цишти ямын.
Токо йӱмӹ вӹд угӹцӹн пӱжвӹд доно кӓпӹм ӹрӹктен. Кӓп юалгым кӹчӓлӹн. Но простыньжат вуйта парланен. Тӹдӹ трӱк вӹлецшӹ вӹцкӹж одеялым седӹрӓшкӹ нӓлӹн шуш. Сӹнзӓжӹм кыце кердмӹн кымен шӹндӹш, вуйжым пышкыды кӹпцӹкӹш цикӓльӹ…
Ӹнде шанымашвлӓжӹ сулык векӹлӓ йыжненӹт. Кымымы сӹнзӓ анзылны, лач кӹрӓтӹшток, цӓрӓ кӓпӓн ӹдӹрӓмӓшвлӓ каяш тӹнгӓлевӹ. Нӹнӹн каваштышты шӹшер цӹреӓн ылын, парсын ганьы яклакала чучын. Тырхаш лиде, нӹнӹ тӹдӹм ӹшке докышты аздаренӹт, шӹмӓм дӓ ласком нӹнӹ гӹц, келесен мыштыдымын, вычымы шон. Седӹндон, сӓй, тӹдӹн мӹшкӹр лӹвӓлжӓт лач тылеш йылаш тӓрвӓнӹш…
Ӹнгӹрӓлӹн, тӹдӹ вес покашкыла сӓрнӓл вазы.
Угӹц понгыжалтмыжы годым, тӱнӹшӹ рӹмӓкӓ уже шыленӓт миэн, ӧлицӓштӹ сотемӓлтӹн. Окнявлӓ лӹвӓлнӹ тӓгӱ машинӓжӹм завоенӓт, ӱрлӹктен. Ир ирокок тагыш кыдалаш тӓрвӓнен, векӓт. Подъездӹштӓт пружинӓн амаса лӱэн шелмӹлӓ лыпшальы. Пашкуды квартирӹштӹ раковинӹш йогышы вӹд лужген. У кечӹ шачын миэн.
Тӹдӓт краватьшы гӹц кӹньӹльӹ. Ӓрӓкӓн тенгечшӹ вижӹ ӹнде пӱжвӹд сага кӓпшӹ гӹц лӓктӹн, векӓт. Но мычаш яктеок агыл. Тӹдӹн касажы вуйвимеш, цӹтӹрӹшӹ ялеш дӓ цӹтӹрӹшӹ кидеш кодын ылын. Кӓпӹмӓт вуйта тӓгӱ, кого виӓн, лач пынзалынок лыктын дӓ литӹмӓш лаксыртен.
Тӹдӹ балконыш лӓкшӹ амасам пачы. Свеза мардеж тӹдӹн кӓпшӹмӓт ниӓлтен нӓльӹ. Йыд пӹтен…».
Техень вот шайыштмашым лыдын лӓктӹм… Кӱ гишӓн тӹдӹ? Матю ӹшкежӹ гишӓн сирен? Уке, сӓй… Ти шайыштмаш — керек-махань эдем гишӓн. Ясыланышы эдем гишӓн. Ӓнят, мӓӓт иктӓ-гӓнӓ дӓ, кынам-гӹнят дӓ техеньӹ ылынна?
Матвей тевеш цӓрнӹде тамамат сирӓ. Мӹлӓмӓт, йӓ, пӓшӓлӓш келеш ылнежӹ. Маняры жепем тилошты йӓрӓ ямын?! Тенге ак яры. Пӓшӓде хоть-мажат ӹрдӓнгеш.
Мӹньӹнӓт ик кого шанымашем улы. Таманяр и ӹнде, цӓрнӹдежок агыл, конечно, но шӹрен тидӹ гишӓн шанен каштам. Шанен тидлӹм ӹлем. Ик картинӹм ӹштӓш. Тӹдӹм «Пӹлгом» манын лӹмдӹнем.
Пӹлгом — тӹдӹ ире дӓ тьолт. Симсӹ-симсӹ… Ӓли симсӹ лошты ош выжгата, куштылгын тагышкы йогышы пӹлӓн. Ӓли кӓкӓ ганьы пӹц дӓ лӱдӹктӓрӹшӹ, костанын Мӱлӓндӹм анжышы. Мардежӓн… Сотыгечшӹ пындашдымы пӹлгом… Шалдыра шӹдӹрӓн йыд пӹлгом… Кловой вадын пӹлгом… Телӹмшӹ ӱштӹ пӹлгом… Махань йиш вӓл тӹдӹ ак ли!
Мӹнь ам пӓлӹ, махань йиш пӹлгомым эче вазаш тӹнгӓлӓм. Ам пӓлӹ, кынам ти шанымашемӹм ӹштен шоктем. Но пишок тӹдӹм йӓллӓнӓт анжыктынем. Кыце МӸНЬ ужам, кыце МӸНЬ тӹдӹм шижӓм…
Ик философ келесен, cотыгечӹштӹ эдем кым йишӹм анжен нигыцеӓт ат тем: йылышы тылым, йогышы вӹдӹм дӓ шӹдӹрӓн пӹлгомым анжаш цӓрнен ак керд. Йогышы ӓнгӹр… Какляргыл куштышы тылсалым… Пындашдымы пӹлгом…
Махань художник сотыгечӹм ӧрӹктӓрӓш ак шаны?!
Ситӓ вӓл мӹньӹн мыштымашем? Cитӓ вӓл пӓлӹмӓшем? Ситӓ вӓл виэм?

… Мӹлӓм сек-сек нелӹ — у картинӹшкӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ чиӓм шӹрӓлӓш. Тишкевекшӹ ти картинетӹм вуйышты седок сӓртет, цӓрнӹде пӱлӓ шанет. Тенге ик и, кок и вӓк эртен кен кердеш. Дӓ трӱк… Тамажы йӓнгетӹм шыралеш, вуйыштет тамажы чӱктӓлтеш дӓ сӹнзӓэтлӓн трӱк тӹрӹс картин валгалт кеӓ. Цилӓ раскыды лиэш.
Теве Алексей Суриков лӹмлӹ «Бояриня Морозова»-жым кыце рисуяш тӹнгӓлӹн? Кыце сюжетӹм мон? Икӓнӓ так кӓнен сӓрнӹшӹлӓ, ошы-ошы лым вӹлнӹ пыным авартен шӹндӹшӹ шимгаракым ужын колтен! Тамажы доно ти кек шим выргемӓн, пылвуйтен шӹцшӹ ӹдӹрӓмӓшӹм трӱк ӓшӹндӓрӹктен колтен. Дӓ ти пӓлӹк, изи тӹш гӹц вара лӹмлӹ картин шачын!
Изиэм годым мӹнь ик ямакым лыдынам ыльы. Йозы панды гишӓн. Тамалын-ӓнят тӹдӹ пӹркем укшынла машаналтын. Тӧр дӓ тангыла. «Эх, мӹньӹнӓт техень йозы пандем лишӓш ыльы!» тӹнӓм мӹнь шӹрен шаненӓм. Дӓ мам тӹ панды доно ӹштем ыльы, седок тумаенӓм. Шукы-шукы прӓник дон канфеткӹм ядам ыльы ма? Ӓли йӓл сӹнзӓлӓн уждымы лин шӹнзӓш дӓ солашкына кандымы кино анжаш йывыртынок пырен кеӓш? Цилӓжӹмок кӹзӹт амат ӓштӹ.
Кӹзӹт, ане, мӹнь воксеок весӹм йозы панды гӹц ядам ыльы. Мам? Шаналташ келеш.
Мӓмнӓм ти мӱлӓндӹ вӹлӓн тылыкеш шуэн коден, пакы-пакы кешӹ туанемвлӓм, мӹнгеш пӧртӹлтӓш моло вӓл?
Ӓштем, кыце пӹркемӓн лидӹштӹ, кугилӓн каремӹштӹ мадын кыргыжталмы годым, ял лӹвӓлнӹ попазышы укшвлӓм нӓлӹн, нӹнӹн йозы виштӹм тергенӓм, йозы пандым со кӹчӓлӹнӓм.
Но… Кынамжы мӹлӓм чучын колта, вуйта тӹ йозы пандем мӹньӹн улы. Тидӹ — кисточкем. Тӹдӹн палшымы доно яратымы ӓвим, изиш мондалтшы ӓтим, пуры папиэм угӹцӹн ӹлӹжӹт дӓ вӹкем тамам ядшыла анжат… Кисточкем доно мӹнь у сӓндӓлӹкӹм, у шижмӓшӹм шачыктен кердӓм.
«Кердӓм» — тидӹ тенге мӹнь шанем.
Кердӓм вӓл?
Цилӓ художникӹнок, сӓй, ик соты шанымаш лиэш, кӧргӹштӹжӹ соок ӹлӓ. Техень картинӹм кынам-гӹнят рисуяш, кыды анзылан анжаш толшывлӓ тӹлнен шагалыт, кавашты мычкыштат цӹвӹшӹл трӱк нӓлеш, ӧрӹктӓрӓ, шӱмӹштӹмӓт-мокшыштымат тӹрӹнь шагалта…
Кердӓм вӓл?.. Теве итальян художник Леонардо да Винчи гений лин. Кого ышан. Кого талантан. Тагачат тӹдӹн «Мона Лиза» ӓли вес семӹньжӹ эче кыце маныт, «Джоконда» картинжӹ мӓлӓннӓ кого тышты семӹнь ылеш.
А колымыжы годым Леонардо да Винчин остатка шамаквлӓжӹ маханьы ылыныт? «Мӹнь Йымым дӓ эдемвлӓм алталенӓм. Мӹнь пӓшӓштем тӹ кӱкшӹцӹш, кыш шоашок цаценӓм, таки шон кердделам», — тенге тӹдӹ, пӹтӓртӹш шӱлӹш лыктын, келесӓл коден.
Йымы тӹдӹлӓн, лачок, пиш шукым пуэн ылын. Эдемвлӓӓт тӹдӹ гӹц шукым выченӹт. А тинӓрӹм ӹштен шушы художник соикток кӱсеш кодшеш ӹшкӹмжӹм шотлен…
А «Джоконда» кӹзӹтӓт Парижӹштӹ, Лувр музейӹштӹ, кечӓ. Вӹц курым ӹнде анжышывлӓм йӹрӓлтӹшӹжӹ доно ӧрӹктӓрӓ. Джокондан йӹрӓлтӹшӹжӹм ынгылаш нелӹ. Тӓ мыскылен йӹрӓ, тӓ ӹжӓлӓен, тӓ ясыланен… Эчежӹ Джокондам кыдыжы «вӹрйӱшӹ» — вампир манеш. Сек анзыц вуйта тидӹм француз сирӹзӹ Стендаль цаклен. Шукы жеп картин анзылны анжен шалгымыкы, трӱк шамде кенвазын. Музей пӓшӓзӹвлӓжӓт маныт, кынам ти залым кужы жепеш питӹрӓт, анжышывлӓ тӹштӹ уке лит гӹньӹ, картин шапкаланаш тӹнгӓлеш. Залым угӹц пачыт, туриствлӓ толыт пырат, картин угӹц яргатаэмеш, Джокондан йӹрӓлтӹшӹжӓт угӹц цевергӓ…

6
— Эй, Шишока! Амалет? — cӹгӹрӓльӹм. — Кӹньӹл. Тагачы тӹньӹм музейӹш нӓнгеем.
Якшар тыгыран Шишокаэм сӹнзӓэмлӓн кайы. Тӹдӹ ӹнде тонем ӓрня утла ӹлӓ.
Ӹлӹмӹ вӓржӹлӓн кухням айырен. Лачокат, тӹдӹ толмы паштек ӹлӹмӓшем изиш куштылгемӹ. Кудыло пӓшӓ шотышты. Шишока соок ӓтӹдерӹм мышкеш, седӹрӓ сӱкӹм ӹштӹлеш, чӓйӹмӓт шолта… Молодецок ылеш!
Кынамжы сагаэм хала мычкат Шишока сӓрнӓ. Пӹтӓри цилӓ тӹдӹлӓн пӓлӹдӹмӹ ылын, цилӓ лӱдӹктӓрен дӓ тӹдӹ тетялӓ, мӹньӹн «шавыр пачым» кычен, сагаэм каштын. Ӹнде хоть тӹдӓт патыррак лин.
Кешнӓ коктын музейӹш. Пырышна.
Фойештӹ, сувенир, буклетвлӓм дӓ вес кыдыр-мадырым выжалымы киоск доны, икманяр музей пӓшӓзӹ шалген, ӹшке лоштышты тамам шӹпок хытырыкален.
— О-о, Виктор Афанасич толын! – музейӹн гид-экскурсовод Володя мӹньӹм пурын вӓшли. — Пӓшӓ доно токына? – токем лишемеш.
— Уке-е! – манам. — Мӹнь отпускышты ылам. А тишкӹ, — вуемӹм лыпшалам, — йӓнг кӓндӓрӓш тольым.
— Эх, цӓшӓн эдем! – Володян хытырымыжы шон, тама. — Мӹньжӹ кынам вӓл кӓнӓш лӓктӓм? Хотя… тевеш тагачы пӓшӓ уке ганьок. Тагачы тиштӹ охыр. Анжышывлӓ ак пыреп доко. А вот иргодым туристӓн кок теплоход ижӹ толшашлык ылыт. Тӹнӓм пӓшӓ лиэш!
Лачокат, Йыл мычкы кӓнен каштшывлӓм теплоходвлӓ кӓнгӹжӹм шӹренок Цикмӓшкӹ кандат. Вес сӓндӓлӹквлӓ гӹц толшывлӓӓт кынамжы попазат. Нӹнӹм мӹнят икманяр гӓнӓ ужынам ыльы. Дӓ ма вет ӧрӹктӓрӓ. Йыдвел Европа гӹц толшывлӓ лошты утларакшы шонгывлӓ кайыт. Мамык вуян кукшынди папивлӓ, ӧрден шӹцшӹ, ӓнгӓлтӹшвандан тьотивлӓ… Тевеш пенсиш лӓктӹнӹтӓт, улы мирӹм ӹнде анжен сӓрнӓт. Тамамат ужнештӹ. Тагышкат мӹндӹркӹ кеӓт. Худа ма такшым?
А мӓмнӓн мары тьотивлӓ шӹренок пенси яктежӓт ӹлен ак шоэп. Папивлӓжӹ хоть кыдыжы шӱдӹ имӓт шоктат. Но нӹнӹ пӧртгутанышты шӹнзен веле жепӹм эртӓрӓт…Хала гӹц хыналаш эргӹ-ӹдӹрӹштӹ толеш вӓл, манын, солавуйышкыла анжат…
Музей пӓшӓзӹвлӓ мӹньӹм яжон пӓлӓт. Художниквлӓ доно моло иктӓ-махань вӓшлимӓшвлӓм эртӓрӹмӹ годым, токышты ӱжӹт, кынамжы иктӓ картин гишӓн консультацим ядыт ӓли заказымат пуат. Маншаш, тиштӹ ӹшкӹмӹн эдем лин шӹнзӹнӓм.
— Картин залышты сӓрнӓлнем, — манам.
— Кузы кӱш, — манеш Володя. — Тӹштӹ кӹзӹт иктӓт уке. Мӹнят тӹлӓт ам ӓптӹртӹ.
Такшым анжаш толшывлӓм тиштӹ воляшкы ак колтеп, ӹшкетӹн кашташ ак ли. Вет тиштӹ техень шергӹ ӓкӓн картинвлӓ! Иктӓ ороды ӓли психически церлӹ эдем лӓктешӓт, нӹнӹ доно эче иктӓ-мам ӹштенӓт шуа.
Кокшы этажыш талашыде кузышым.
Топ-топ-топ шайылнем куштылгы ял юквлӓ шактат.
Тидӹ Шишока паштекем картин залышкы талаша. Анжальым — кӹзӹт тӹдӓт эдем сӹрӹм нӓлӹн шӹнден. Тожы тагышец-ӓнят толшы вескид турист постолок каеш.
Теве нӹнӹ, шедеврвлӓ! Пиш кого тау тӹлӓт, Александр Владимирович Григорьев! Тӹнь ат ыл ылгецӹ, тинӓр лӹмлӹ художникӹн вазымы картинвлӓ Цикмӓштӹ лит ыльы вара? Проста халык нӹнӹм ужын кердеш ыльы вара? Тау историн техень вацшы ежӹнглӓн!
Мане, музейлӓн тиштӹ лиӓш икманяр «ылгецӹ» палшен. 1918 ин, шӹжӹм, Григорьев сӓмӹрӹк вӓтӹжӹ доно Москва гӹц Кырык сирӹш ак пӧртӹл ылгецӹ… Тӹнӓмок белочехвлӓ Казаньышты кого восстаним ак тӓрвӓтеп ылгецӹ… Седӹндон Йыл кымдем мычкы кандыштмы художественный выставка Козьмодемьянскеш лакен ак шагал ылгецӹ… Художник Григорьев Цикмӓштӹ вуйлатышы эдем ак ли дӓ музейлӓн йӓшнӓш пӧртӹм ак мо ылгецӹ…Жеп эртӹмӹкӹ, вара, тӹдӹ Третьяковский галерей директӹрӹн палшышыжы ак ли ылгецӹ…
Александр Владимировичӹн портретшӹ ваштареш теве мӹнят шагальым. Тиштӹ тӹдӹ ӹнде шонгемшӹрӓк ылеш. Кукшынди кӓпшӹ дӓ кашарикӓ пандашыжы доно Всероссийский староста Михаил Иванович Калининӹм ӓшӹндӓрӹктӓ. Пуры анжалтышан. А вет тӹдӹ ӹшкежӓт тӹнӓмшӹ Российӹн шукы вуйлатышывлӓ доно пӓлӹмӹ ылын. Но мары ылмыжы гӹц нигынамат тӹдӹ шеклӓнӹде, «А. Григорьев-Мари» — пумагавлӓэш тенге кидшӹм пиштен… Россий художниквлӓн ушемӹм ӹштӹшӹвлӓ лошты ылын. Репинӹм вӓк ужын…
Маняр веремӓ мӹнь картинвлӓ лишнӹ сӓрнем? Жеп мӹлӓм ямын. Ти кӹдежӹштӹ веремӓ мӹлӓм шылен пӹтен. Такеш веле сӓрнем ма? Уке-е. Мӹнь ынгылаш цацем, ма дӓ кыце ти мастар художниквлӓн кидӹм виктӓрен. Анжем, ланзылем нӹнӹн пӓшӓштӹм. Тыменям тагачат…
Айвазовский… Брюллов… Куинджи… Боровиковский… Фешин…
Теве Александр Владимировичӹн ӹшкӹмжӹн пӓшӓвлӓжӓт. «Вӓтемӹн портрет» ваштареш шагальым. Мары эргӹн руш вӓтӹжӹ… Женя, Женечка… Керек-махань ясы годымат тӹнь яратымы маретӹм шуэн кодыделат. Торцет мӹндӹрнӹ, лагерьӹштӹ мерцен дӓ орланен ӹлӹшӹ маретӹм, ласко шамаквлӓ доно кымылангденӓт, цилӓ тырхен лӓктӓш палшенӓт…
Шыж-ж-ж – ш-шу-у-у-уж… Ш-ш-шы-ыж-ж-ж – шу-у-у-ж-ж… Кого Йыл кого коэвлӓжӹ доно шӱлен.
А Кырык сирӹштӹ ӓрвӓтӹ кӓнгӹж хозаланен. Шӧртньӹ жеп. Художникӹн сӹнзӓжӹм шӹмӓтӹшӹ жеп. Сентябрь…
Мӹнь Йыл тӹрӹштӹ, пристин лишнӹ, ӹшкетем шалгенӓм дӓ коэвлӓн мадмым анженӓм, тагачы тиштӹ халык когонжок сӓрнӹде. Шим шавыран икманяр вӓтӹ олмам выжалаш канден дӓ вӹд тӹрӹшток пренявлӓ вӹлнӹ шӹнзен. Нӹнӹн уа корзинвлӓштӹ якшар дӓ сар олмавлӓ аран киэнӹт. Нӓлшӹвлӓжӹ веле уке ганьок ылыт. Мӹнят ӹнде токына тӓрвӓнӓш шаналтышым.
— Са-а-аша! — тӓгӱ-ӓнят, кидвлӓм кымдан шӓрӓлтен, токемлӓ талашен. – Григорьев!
Мӹнь ӹшке йӹрем ӧрӹнрӓк анжальым. Малын «Саша»? Малын «Григорьев»? Дӓ тӹнӓмок сӹнзӓэмлӓн пӹц лин колтыш. Вуйыштем тамажы пыдешт кеш, ик выртеш пишок карштен колтыш. Ямы жеп. Ямы музейӹштӹшӹ зал. Стеняштӹ кечӹшӹ картинвлӓ шылен ямевӹ… Мӹнь Йыл тӹрӹштӹ шалгем.
— Саша! – токем кыргыж толын, иктӓ кымлы иӓш пӱэргӹ мӹньӹм цат элтӓлен шӹндӹш.
Кыце вара мӹнь ти эдемӹм ам пӓлӹ?!
— Павел Александрович! — мӹнят сусун саслем.
Тидӹ Павел Александрович Радимов. Азанышты художественный школышты тыменьмем годым тымдышем ыльы! Художник. Тагыце-ӓнят, ыш пындашем доно шижӓм, мӹнят кӹзӹт Виктор Афанасьевич Поляков агыл, а Александр Владимирович Григорьев ылам. Тамалын-ӓнят мӹнь тидӹм пӓлем! Дӓ Цикмӓ халажат, вӓк лишнӹнӓ лыжган йогышы Йылжат тагачшы Йыл агыл. Иктӓ шӱдӹ и первишӹ, векӓт.
— Кынамшен ужделна?! – тымдышем мӹньӹм пулыш гӹц вӹчкӓ. — Тӹжем ӹндекшӱдӹ луатнӹлӹмшӹ и годшек вет! Нӹл и эртен кен, тумаялат гӹнь,вуйта курымок туп шайылан кодын.. Йӹрвӓш тинӓр вашталтыш… Тинӓр вашталтыш! Тӹнь вет тӹнӓм мӓ дорцна Москваш, художественный училищӹш лӓктӹн кешӹц. Саша, ну, кыце кӹзӹт ӹлет? Анжаламат, вашталт шӹнзӹнӓт! Пӱэргӹ сӹнӹм нӓлӹнӓт, сола ӹрвезӹлӓ ӹнде ат кай. Попы-попы, пишок пӓлӹмӹ шоэш!
— Мам попашыжы, Павел Александрович? Кыцелӓ мондет студент годшым, тӓмдӓн мастерскойдам, кышты тинӓрӹ жепӹм эртӓрӹмӹ! Мам тиштӹ шалгенӓ? Айда, халашкы кузенӓ, иктӓ олак вӓрӹштӹ шӹнзӓлӓлӹнӓ, чӓйӹм моло подылына, — мӹнь манам. – Хытыралына шӱм вашт.
Павел Александровичем коктешлӓнӹшӹ постол лин колтыш. Ынгылем тӹдӹм. Оксажы уке, сӓй, седӹндоно шеклӓнӓ. Незер ӹлӹмӓш тагачы йӹрвӓш. Нимат ак ситӹ. Луаткӓндӓкшӹмшӹ и… Граждан вырсат эче пӹтӹде…
Шукыштат агыл мӓ халан пазар площадьышты, ик изи трактирӹштӹ шӹнзеннӓ. Чӓйӹм йӱннӓ. Чӓйжӓт лачокшы ылын, морко чӓй моло агыл. Вес стӧлвлӓ лошты кым-нӹл эдем веле шӹнзен дӓ хытыраш мӓлӓннӓ ӓптӹртӹде.
— Мане, Москвашты кым и тымень шоктышым, вара мӹньӹмӓт кугижӓн армиш пӹтӹрӓл нӓлевӹ, шайыштам мӹнь. — Студент ылмым анжыде, лепкӓэм тӹредевӹ. Пел и салтакышты эртӓрӹшӹм. Мӹнь гӹцем махань салтак? Фронтышты ылделам. Вара революци. Цилӓ ӹлӹмӓшӹм пӹтӹрӓ, сӓртӓ. Шижӓм — тидӹ мӹлӓм келшӓ. Тошты йиш ӹлӹмӓшӹм вашталтымы шон шӹнзӹн. А тидӹм ӹштӓш пӓшӓлӓш вет соок вӓрештеш. Земской союзышкат Москвашты мӹньӹм айыревӹ… Тӹдӹжӹ продовольстви шотышты пӓшӓм эртӓрӓ, снабжени шотышты.
Чӓй шокшы ылын. Йыл юалгышты кӓп кижӹмӹм шӧрен, шокшы вӹд мӹшкӹр кӧргӹмӓт ӹрӹктен.
— Попазышым ти комитетӹш. Столицат, вес халавлӓӓт шужен ӹлӓт. Колтевӹ Йыл кымдемӹш. Шачмы вӓрӹш, маншаш, лашашым Москваш колтымы шотышты пӓшӓм виктӓрӓш. Тевеш заданим шоктенӓм, ик баржа киндӹвӹд доно тагачат кеш. А ӹнде вӓтем доно тишӓкок ӹлӓш кодына. Москва гӹц лӓктӹн кемӹ годымок тенге хытырен келшӹмӹ ыльы. Йоласалыш тагачы кеем. Тӹштӹ ӓтямат школышты тымда… А тӹньжӹ, Павел Александрович, кыце тишкӹ попазендӓ? Мам Цикмӓштӹжӹ кӹзӹт ӹштедӓ? Ӧрӓм веле!
— Э-э, тидӹ пасна истори. Эчежӹ сылык истори… Лакенӓм, чиктӓлтӹнӓм мӹнь Козьмодемьянскеш. Ӓштет вет, Казаньышты тыменьмет годымок мӓ передвижной выставкывлӓм ӹштӓш тӹнгӓлӹннӓ ыльы. Картинвлӓм халыклан анжыктен, Йыл тӹр халавлӓ йӹде сӓрненнӓ. Тенеӓт тенгеок ли. Эче шошымок цымырышым картинвлӓм дӓ Йыл кымдем мычкы нӹнӹм шыпшташ тӹнгӓлнӓ.
Радимов чӓйжӹм цӹвӹрт подыльы.
— Остаткаэш Цикмӓштӹ выставкым пачна. Жеп тиштӹ пӱлӓ эртӹш. Казаньышкат пӧртӹлӓш лиэш, шанышым. Пароходышкат шӹцнӓ, картинвлӓм крузышна, валенӓ Йыл мыч ӱлӹкӹлӓ. Трӱк ма тымаша?! Казань вецӹн пушкавлӓ доно лӱэдӹлмӹ юквлӓ шактат! Капитан тӹш, анзыкыла, кеӓш лӱдӹ. Мӹнгеш сӓрнӓлнӓ дӓ угӹц Цикмӓэш шагална. Вара ижӹ пӓлӹшӹм — белочехвлӓ тӹштӹ восстаним тӓрвӓтенӹт дӓ Казаньымат роалтенӹт. Пыдыранзык жеп! Мам ӹштет? Тишӓкенок вот и кодым.Угӹц цилӓ тырлымешкӹ ӹнде вычаш вӓрештеш.
— Халыкшы хоть выставкедӹм анжыш? –пӹсӹн ядам.
— Кынамжы кечӹгыт ӹшкетемок,пӧрт орол ганьы, шӹнзенӓм. Кынамжы пазарыш толшы иктӓ хресӓнь тиш пыралалеш ыльы. Тӹдӹжӓт, пӹсӹн-пӹсӹн картинвлӓм анжалын, кӹдежвлӓ мыч эртӓ — дӓ мӹнгеш тӱгӹ. Эчеӓт ӹшкетем шӹнзем дӓ окняшкы анжем. А тӹштӹ, пазар площадьышты, лявӹрӓ лаксаквлӓ кайыт, саснавлӓ сӓрнӓт. Шанымет ак шо гӹнят, тӹнӓм шаналтет: а келеш вӓл кӹзӹт иктӓжӹлӓн мӓмнӓн пӓшӓнӓ? Ӓнят, акат кел? Cылык тӹнӓм лин колта, — ойхын ижӹ Радимовем шайыштеш.
— Келеш, Павел Александрович, пишок келеш! Пӹтӓртӹш веремӓн мӹнят тидӹ гишӓн шукы шаненӓм. Мары халыкемӓт теве понгыжалтеш. Тӹдӹм сотышкы лыкмыла. Тырхал доко, ти штурма тырла, у ӹлӹмӓш тӹнгӓлӓлтеш.
— Анжемат, Саша, тӹнь вашталтделат ганьок, — мӹлӓм тӹдӹ манеш. – Со эче, Казаньыштышы ганьок, романтикла каят!
— Уке-е, теве кӹрӓтӹшток художественный училищӹвлӓм тиштӹ пачына. Искусствым ынгылаш, рисуяшат талантан эдемвлӓм тымдаш тӹнгӓлӹнӓ. Художниквлӓм веле агыл, сакой йиш кидмастарвлӓм! Мӹнь ти пӓшӓлӓн вӓшкен пижӓм. Вет тидӹ гишӓн мӹньӹнӓт йӓнгем йыла. Вет мӹнят тидӹ гишӓн шукы шаненӓм дӓ кӹзӹтӓт эче шанем. Кышты кӹзӹт картинетвлӓжӹ ылыт?
— Цикмӓшток… Мӹнь нӹнӹм, нӹллӹ нӓрӹм, халык образовани отделыш перегӓш пуэнӓм.
— Тидӹ пиш яжо! Цикмӓэш мӓ музейӹм теве пачына. А ма? Москваштат мӹньӹн эче кӹлем кодын, палшат. Тӹнь кӹзӹт кышак шагалынат, Павел Владимирович?
— Дӓ вот шанем иктӓ вӓре квартирӹш ӹлӓш пыраш…
— Кенӓ сагаэм Йоласалыш! Тӹштӹ школышты, манамыш, ӓтям тетявлӓм тымда. Мӓлӓннӓӓт вӓр лӓктеш. Ӧрӓт! Кыце тенге мӓ коктын вӓшлинӓ! Пуйырымашок мӓмнӓм виктӓрен, тама? Ӹнде иквӓреш линӓ, коктын тамамат сӓрӓл шуэнӓ! Шокшым веле кӓргӓлтӓш келеш!

… Сӹнзӓэм трӱк йӓргешт кеш. Цилӓ ямы. Мӹнь эчеӓт хала музейӹштӹ, Григорьевӹн картинжӹ анзылны шалгем.
Туп шайылнем Шишока сылыкын шӱлӓлтӓ. Тидӹм колам.
— Маханьы тидӹ картинвлӓ? Ирсӓ вӹд… Вӹд дӓ тангыж… Эдемвлӓ… Ошман мӱлӓндӹ. Мӹндӹр пӓлӹдӹмӹ мӱлӓндӹ…А кышты шӹргӹжӹ? Кышты тапката йӓктӹвлӓ? Кашар вуян кожвлӓ? Анжемӓт картинвлӓм, мӹньӹм тиштӹ йокрок веле нӓлеш. Сылык мӹлӓм… — ойхыралшы пӹжгӓ.
— Эх, Шишока, Шишока! – манам. – «Тангы-ы-ыж» теве манат. Пӓлет ылгецӹ, ма техеньӹ лачокшы искусство!
— Ам пӓлӹ. Мӹнь шӹргӹм яратем…
Лачокат, токынаат кеӓш жеп шо. Тӹштӹ пӓшӓ выча…

Ӧлицӓшкӹ лӓктӹн, талашыде анзыкыла ашкедӓм.
А тагачы кечӹн? Теве мӹнь картинвлӓм рисуем, Матю книгӓвлӓм сирӓ. А келеш вӓл эдемвлӓлӓн тагачы мӓмнӓн пӓшӓнӓжӹ?.. Ӓнят, тагачы мӹшкӹр гишӓн утларак шанат?
… Малын ӹне вӓк Александр Македонскийӹн армиштӹ патыр сӓрзӹвлӓ гӹц пасна мастар мырызывлӓ ылыныт? Малын кого полководец техеньвлӓмӓт пиш ӓклен дӓ жеплен?
Мырызывлӓ патыр сӓрзӹвлӓм мактен мыренӹт, нӹнӹн подвигвлӓм мактенӹт, у сӹнгӹмӓшкӹ цилӓм кымылангденӹт!
А тагачы?
Тагачат такшым кредӓлмӓш кеӓ. Уждымы кредӓлмӓш… Мӓлӓннӓӓт иктӓ-мам дӓ мактымыла…

Вычыде эдемвлӓ лошты ваштарешем толшы Урочкин Аликӹм ужын колтышым. Тӹдӓт художник ылеш. Аликӓт, виднӹ, мӹньӹм цаклыш. Мӓ кого тӓнгвлӓжок ана ыл, тӹдӹ ӹлӓлшӹ, пенсишкӓт тагынамок лӓктӹн, но икӹжӓк-иктӹнӓм пӓленӓ. Седӹндон юк лыкде эртен кеӓш яжоэш шӹм шотлы. Здоровайышна.
— Вдохновеним погаш каштыц? – Урочкин музей векӹлӓ вуйжым лыпшалеш. – Кого мастарвлӓн пӓшӓштӹ доно кымылангаш?
— Тидӓт ли, мане. Кӱ мастар гӹнь, мастарок ылын – тидӹм нӹнӹ гӹц тарвал ат нӓл. Нӹнӹ гӹц тыменяш лиэш дӓ келеш. Сулык агыл.
— Мӹнят музейӹшкӹ топкем. Тӹлзӹ андак туриствлӓлӓн выжалаш кым картинемӹм коденӓм ыльы. Выжаленӹт вӓл? – Алик шытырлана.
Вара кужынрак шӱлӓлтӓ.
— Ам пӓлӹ, малын картинемвлӓм худан нӓлӹт. Ма эче келеш? Ӹшкежӹ тӓнгӓштӓремӓт, мӹнят йӓл гӹц пачеш ам код. Цилӓ вӓрӹн вӓрӹштӹ шӹнзӓ ылнежӹ… Ужынат вет картинемвлӓм?
— Ужынам.
Ӹшкежӹ ик выставкым ӓштӓлтен колтышым. Мары художниквлӓн пӓшӓвлӓм иквӓреш цымырымы ыльы – «Туан вел» выставкын лӹмжӓт. Алык мары сӱретчӹ Маныгин доно зал мыч анжен сӓрненӓ.
Урочкинӹн рӓднӓвлӓ ваштареш выртеш шагална. Алик утларакшы пейзажвлӓм сирӓ. Но нырым, алыкым, йӓрвлӓм моло агыл. Шӹренок шӹргӹм анжыкта. Веселӓ кугилӓм ӓли патыр тумвлӓм агыл. Седок тӹдӹн — пӹц шӹргӹ. Рехенялт пӹтӹшӹ кожвлӓ, шимӓлгӹ тӹшкӓвлӓ. Кыды картинӹштӹжӹ штурма паштек тодылт пӹтӹшӹ, кытын-тореш сӹмӹрлен вацшы пӱшӓнгӹвлӓ кайыт. Чиӓжӓт седок пӹцкӓтӓ, шимӹ цӹре утларак вазын…
— Аликӹн картинжӹ шӱмӹм темдӓ, — Маныгин, ӓклен, попалта. – Йонгата тӹштӹ ак шижӓлт. Энергетика, манмет, тиштӹ нелӹрӓк. Кӓньӹсӹрӹм, ти картинӹм анжен, шижӓт. Тоныда техень картинӹм стенӓш сӓкӓлтен анжы, ик ӓрняштӹ церлӓнен вазат. А картин дорц валгыды, соты ви шӓрлӹшӓшлык! Шӱмӹм ирӹкӹш лыкшы йозы ви тӹштӹ лишӓшлык!
Ӓштӓлтӹшӹм тидӹм кӹзӹт, но Аликлӓн нимат шӹм келесӹ. Ӓнят, шамакемвлӓм ак ынгылы. Ӓнят, вес семӹнь ынгыла. Йӓнгем йыла машана. Шӹдешкӓ дӓ мӹньӹмӓт тышманешӹжӹ шотлаш тӹнгӓлеш. Техеньрӓк тӹдӹн кайышыжы, техеньрӓк тӹдӹ эдем ылеш.
Эче изиш хытырална, игечӹм вырсалтышна дӓ пурын айырлышна.

Урочкин музейӹшкӹ пырыш, а мӹнь мӹндӹрнӓт агыл ылшы сквер ӓли изи парк векӹлӓ, йонгатам кӹчӓл, сӓрнӓльӹм. Паркшы лачокат изи ылеш – кытын-тореш кок минутышток шерӹн лӓктӓт.
Пӱшӓнгӹвлӓ лошты ялахайын каштам. Ял лӹвӓлнӹ пырак цӹреӓн оравивлӓ тӹргештӹлӹт. Пушӓнгӹ укшышкы лудыгарак вӹсен тольы дӓ лач утикӓштӹ ик вырт мыльгалты.
Вот кышты Шишокалан цӓш ылын! Изи паркым, манамыш, нигыцеӓт шӹргӹ моло ат ман. Но тидӹжӓт кӹзӹт Шишокалан ситӓ ылыныш! Лач туан пӧртӹшкӹжӹ вӓрештӹн, пӱшӓнгӹ вуйыш кузен кеӓ, икманяры вӓк чонгештӓ, сирем вӹлнӹ пӓрдӓлеш, воляш лӓкшӹ изи пи постол тӹргештӹлеш.
— Шишока! – саслем. – Токына кенӓ?
— Эче изиш! Вычал, йӓ! — вуйын-пачын тӹшкӓвлӓ лош кеӓ. Эх, ӹвӹртӓ!
Теве, тӹдӓт лудыгаракым цаклыш. Анжем дӓ ужам, вуйта Шишока доно кек лошты тамахань кӹл шачы. Нӹнӹ коктын вуйта хытырат. Тевеш, лудыгарак вуйжым комдыкрак шуэн, ӧртӹм вуйта колыштеш. Вара ӹрдӓнгшӹ юкшы доно ка-а-р-р — кар-р – кар-р-р — тамам вӓшештӓ. Вара эчеӓт «кар-кар-кар» ваштареш шакта. Кок пӓлӹмӹ эдем вӓшлин шагалын, машанет.
Лудыгарак, шылдыр шӓрӓлтен, тагыш вӹсен кеш. А Шишока сылыкангшы токем лишемӹ.
— Ма техеньӹ? –ядым.
— Увервлӓ худавлӓ. Шӹргӹштӹ тылым нигыце йӧртен ак кердеп. Тыл шӓрлӓ дӓ шӓрлӓ.
— Хоть-маланат ти светӹштӹ соикток мычаш лӓктеш. Ит ойхыры, пожарымат йӧртӓт. Ӓлок, тагачеш ситӓ! Токына ӹнде кешнӓ. Мӹлӓм пӓшӓлӓш келеш.
Лачок, тенгечӹ мӹнь у картинӹм тӹнгӓл пиштӹшӹм. Эче ӱкшен шоделам тӹдӹлӓн, рисуяш пиш кымыл улы. Техень вырт вет, лачок, шергӹ. Трӱк картинлӓн ӱкшен кеет, тӹдӹ токыжы шыпшаш цӓрнӓ дӓ цилӓ пӓшӓ цӓрнен шагалеш. Вычы вара вескӓнӓ техень кымыл угӹц толмым. Тенгежӹ охырын ӓрняӓт, тӹлзӓт вӓк эртен кердеш.
Пӧртнӓ якте шукат кодде ыльы. Тевеш ӧлицӓ вес велнӹ тӹдӹн аражат уже каеш. Тӹ векӹ мӓлӓннӓ ванжаш веле келеш. Тенге корны кӹтӹкрӓк дӓ тӧррӓк лиэш.
Только ӧлицӓ гач ванжашыжы ясы. Машинӓвлӓ цӓрнӹде ӱлӹцӓт, кӱшӹцӓт тӹш-тиш кыдалыштыт. Ик ойхы – светофоржы мӹндӹрнӹрӓк шалга. Тӹшкевек ашкедмӹ ак шо.
«Эх, шоктем, сӓй!» — шаналтышымат, ӧлица гач вик кыргыж кешӹм. «Газель» арава лӹвӓцок вес векӹ тӹргештӹшӹм. Мардеж шагалтенок, машина торцем кыдал эртӹш.
— Ой-й-й! – шайылнем йӹнгӹсӓлмӹ шактыш.
Ма вара техеньӹ? Сӓрнӓл анжалам — иктӓт ак кай.
— Шишока-а? – ӹнянӓш лӱдӹн, ядам. – Шишока, тидӹ тӹнь охлет?
— Мӹ-ӹ-ӹнь… Ой-ой-ой…
— Ма линӓт?
— Ой, яле-е-ем… Каршта-а-а… Машинӓ вӹкем шыралты-ы…
— Махань машинӓ? Тӹньжӹ ӧрт ылатыш. Кӓпдӹмӹ. Кыце тӹньӹм ташкаш лиэш?
— Ам пӓлӹ-ӹ. Халашты ӹлен, ӹнде йозы виэмӓт пӹтӓш тӹнгӓльӹ, тама, — тӹдӹ ныжиклӓ. — Ашкедшӓт теве ам керд.
— Анжыкты сӹретӹм, — манам. — Мӹнь тӹньӹм токына намал нӓнгем.
Шишокан аражы кайы. Тӹдӹ бардюр тӹрӹштӹ кытьырген шӹнзӹн ылын, вургымла ялжым кид доно ниӓлтӹлӹн.
Ӧртӹм ӓзӓлӓ кидӹшкем нӓльӹмӓт, пакылажы намал кешӹм.
Ӹнде мӹлӓм Шишокан нянькӓ лиӓш вӓрештӹ. Шӹренок ӹнде шушыргышы сага шӹнзем. Ӹжӓлӓем тӹдӹм, а Шишока диваныштем пӓрдӓлеш. Седок тама гишӓнӓт хытыренӓ.
Тевеш кӹзӹтӓт.
— Пӓлет, Афанасич, — лӱдӹнрӓк тӹдӹ мӹлӓм пӹжгӓ. — Мӹнь эдемӹшкӹ сӓрнӓлтӓш тӹнгӓлӹнӓм.
— Эдемӹш сӓрнӓлтӓт? Кыце тенге?
— Кок ӓрня тонет теве ӹлем. Хала ӹлӹмӓш мӹлӓм акъяры ылыныш. Локтылеш. Шижӓм йозы виэм пычеш. Шӓвем тӹдӹм тиштӹ, а мӹнгеш ви нигышецӓт ак тол. Ни пушӓнгӹвлӓ, ни вес кушкыш мӹлӓм палшаш тиштӹ уке. Ӹнде теве уждымы лиӓшӓт мӹлӓм со нелӹрӓк дӓ нелӹрӓк. Кошкенок пӹтем ти халашты… — йӹнгӹсӓш пижӹн.
Эдемӹш сӓрнӓлтӓш… Худа тидӹ ӓли яжо? «Эдемок, йӓ, лимӓ!» кынамжы манытыш. Тенгежӹ яжо… Эдемлӓн яжо. А ӧртлӓн? Шаналташ келеш вот…
Такшым мӹнь ти шотышты анзыцат шаныкаленӓм. Мӓ, марынвлӓ, йӓл халык гӹц изиш дӓ айыртемӓлтӹнӓ. Тевеш рушвлӓ гӹцӓт. Мӓ пӧрттӱн икшӹвӹвлӓ ылынна дӓ пӧрттӱ мӓмнӓн негӹцнӓ лин. Ӓвӓнӓ… Мӓмнӓн йымывлӓнӓ Кечӹ Ӓвӓ, Пӹлгом Ӓвӓ, Вӹд Ӓвӓ, Мардеж Ӓвӓ, Тыл Ӓвӓ дӓ весӹвлӓӓт ылыныт. Ӓвӓнӓвлӓ… А пӧрттӱ — мӓмнӓн шипкӓнӓ…
Пӧрттӱм мӓ ынгыленнӓ, жепленнӓ, тӹдӹлӓн кымалынна… Дӓ тӹдӓт мӓлӓннӓ вӓшелӓ палшен. Такеш ма марынвлӓ лошты йӓл гӹц шукы ЙО-м пӓлӹшӹ — йозы, мужан, сӹнзӓде ужшы – ылын. Дӓ кӹзӹтӓт эче улы. Айырен нӓлмӹ эдемвлӓн улы. А молыжы ӹлен-толын ти йозы вим ямденӹт. Тӹдӹн пачешӹжӹ веле эче вуйвим кӧргӹштӹ, пындашты, пыйырт перегӓлт кодын. Дӓ кынам-тинӓм вычыде, пишок керӓл годым, вӹлкӹ тӹ пындаш гӹцӹн пӹрхӓлт лӓктеш… Ӓвӓнӓ эчеӓт мӓлӓннӓ палша, ытара. Ӓ мӓжӹ тӹдӹм яратенӓ? Перегенӓ?..
— Шишока! Тӹлӓт эдем лиӓш ак кел. Код, маханьы шачынат, маханьы ылат…

7
Мӹнь рисуен шӹнзем ыльы. Телефонем тьоргалтыш. Трубкам нӓльӹм.
— Мам ӹштет?
Тидӹ — Матю.
— Ӹлем.
Тидӹ — мӹнь.
— Вычы, цецаш токет толам…
Мам эче тидӹ гӓнӓ Матвей шанен лыктын?
Кужын шӱлӓлтӹшӹм дӓ пӹтӓрӹдӹмӹ картинемӹм савыц доно мӱден шӹндӹшӹм. Ам яраты ӹштен шоктыдымы пӓшӓвлӓн йӓл сӹнзӓш тӹкнӹмӹм…
Пырен шагалмы семӹньок Матю кайышланаш тӹнгӓльӹ.
— Оля-ля! Бонжур, мӱсьӧ! — сӹгӹрӓл колта.
Эче кесӹ семӹнь тӹргештӓ, тамахань пируэтӹм ӹштӓ, онг анзылны вургымла кидшӹм пӹтӹрӓл-пӹтӹрӓл колта. Миньон маналтеш, векӓт, техень куштымашыжы.
Мӹнь ладнанок вӹкӹжӹ анжем.
— Миль, пардон! Мерси боку! Се лӓ ви дӓ шерше лӓ фам! — угӹц тӹдӹ сӹгӹрӓлеш.
(Тидӹжӹ «простьыда», «кого тау», «ӹлӹмӓш техеньӹ» дӓ «ӹдӹрӓмӓшӹм кӹчӓлдӓ» манмы лиэш)
— Матвей, тӹнь йӱденӓт? Мам тӹргештӹлӓт?
Тӹдӹ шотанракла кайы.
— Йӱдӹделам, — манеш. — Тидӹ мӹнь французла попем. Вот маняр шамакым мӹнь ти йӹлмӹ доно мыштем. Эче «оревуар»-ым дӓ «силь ву пле»-ем пӓлем. Тидӹжӹ — «цеверӹн» дӓ «пуры ли».
— Малын тӹлӓт французлажы хытыраш?
— Э-э, тӹнь эче нимат ат пӓлӹ! Мӹнь Парижӹш кеем!
— Кыш?!
— «А мӹ-ӹ-ӹнь ке-е-ем Парижӹшкӹ! Парижӹшкӹ, Парижӹшкӹ-ӹ!» — ик мырын корныжым изиш вашталтен, Матвей вӓк мыралтен колта.
— Ане-е, Париж – тидӹ кого пӓшӓ, — мӹнь йӹрем. – Попатыш, «Анжалаш Парижӹм, дӓ — колаш». Только тӹньжӹ тӹштӹ мам ямденӓт?
Матвей тӧрӧкок ак вӓшештӹ. Кухняш эртӓ. Стӧл вӹкӹ кок ямдар «Толстяк» сырам шӹндӓ. Дӓ ик ошым.
— Мышкаш келеш! – манеш.
— Мам содыки?
— Пӓшӓ техеньӹ. Тагачы ирок токем Сирӹзӹ ушем гӹц вуйлатышына Брылов йӹнгӹртӹш. Манеш, тене шӹжӹм, ноябрьӹн, векӓт, Франциштӹ «Мары йӹлмӹ кечӹвлӓ» эртӓт лиэш. Куд-шӹм эдем тӹшкӹ кеӓ. Пӓлӹмӓн, йӹлмӹзӹвлӓ, ученыйвлӓ, министерствын чиновниквлӓ… Тӹштӹ эче Финлянди, Эстони гӹцӓт эдемвлӓ лит. Мари Эл гӹц кешӹвлӓ лошты иктӹжӹ — тидӹ мӹнь! – кашар парням Матю ӹшке онгышкыжы шыралеш. – Тру-ля-ля? Яжо? Мӹнь гишӓнем йори ӱжмӓш толын. Лӹмешемок…
Лачок, тидӹ кого цӓш. Айыртемӹн художниквлӓлӓн. Париж — художниквлӓнӓт яратымы халашты тагынамшенок ылеш. Лувр… Монмартр… «Мурен Руж»… Эйфельӹн башня.
— Конечно, яжо! Цӓш тӹлӓт, Матвей, вазын, — манам. – Пиш кого цӓш!
Тӹдӹ холодильникемӹм пачы, тӹшец ирок ӹштӹмӹ патылан помидор-охырец салатым пырылаш лыкты. Стопкам темӹш.
— Мӹнь ам йӱ! – тореш лим. – Эче пӓшӓлӓш тагачы келеш. Ик заказ улы.
— Тӹнь ит йӱ. Сагаэм шӹнзӓлӓл. А мӹнь подылам! Хэмингуэйм лыдынат вет? Ӓштет вет, тӹдӹн геройвлӓжӹ роман мычкы седок кафе гӹц кафешкӹ сӓрнӓт дӓ йӱт, йӱт… Кечӹ йӹдеок айо.
— Сирӹзӹ агыл, а геройвлӓжӹ веле вет йӱт.
— Ӹшкежӹ ак йӱ ылгецӹ, геройвлӓжӹмӓт тенгеок ак йӱктӹ ыльы, сӓй.
Мӹнь пулышемӹм веле пӹзӹрӓльӹм.
Cодыки «Толстяк» ямдарым ӹшкӹлӓнем пачым. Сырам мӹнь яратем. Аваргышы ош шонганым, эчежӹ ӱкшемдӹмӹм. Техеньӹ шокшышты йонгатам пуа.
— Лачокат, Матю, тӹнь верцет сусу ылам. Кушкат, йолташ! Лӹмет кымдан шӓрлӓ, ӹнде теве французвлӓӓт тӹньӹм пӓлӓш тӹнгӓлӹт. Такшым, лӹмӹнок ӱжӹт гӹньӹ, Петряшовым тӹштӹ кӹзӹток уже пӓлӓт.
Матвей охыремдӹм цӓркӓжӹм ӧрдӹшкӹ шӹндӹш. Тӹрвӹжӹм вочыкын пӹзӹрӓлеш.
— А-а, теве, ӹшкежӹ шанем, тидӹ Мари Тулуз мӹнь гишӓнем йыштылеш. Мӹнь тӹдӹ доно икта нӹл и перви Финн-угор сирӹзӹвлӓн конгрессӹштӹ, Карелиштӹ, пӓлӹмӹ линӓм ыльы. Мары сӹлнӹ шаям тӹдӹ тагынамшен шӹмлӓ, ланзыла. Пишок интересный эдем ылеш! Ышан! Икманяр гӓнӓ тӹдӹ доно хытыреннӓ. Ӓштӓ мӹньӹм, тенгежӹ.
— Матвей, кыце шанет, мир кӱкшӹцӓш лӹмӓнок сирӹзӹвлӓ мӓмнӓн, марынвлӓн, улы?- ядам вычыде.
Эх, Матюн йӓнгӹштӹшӹ кӓрш кӹлӹмок лач тӹкӓл колтышым.
Тӹдӹ шаналтен колтыш. Ышыштыжы лӹмвлӓм сӓртӓ, сӓй.
— Валентин Колумб – вот тидӹ да-а… — манындалеш. — Ӓнят, эче ик-кок лӹм улы. Мары поэтессывлӓ пӹсӹ ти шотышты ылыт. Каптулина… Зилянова…А такшым… Мары сӹлнӹ шая тагачы вуйта тамахань уждымы стенӓшкӹ тӹкӹлӓлт шагалын. Пакыла кен ак керд вуйта, седок тор кудывичӹ йӹр веле сӓрнӓ. «Трактор нырым кыралеш. Миша школыш кыргыжеш. Вӹсен толеш тишкӹ кек, мыралталеш цилӓ век». Тек-тек-тек дӓ тек-тек-тек! Ок-ок-ок дӓ ок-ок-ок! Вот тенге шукынжок «поэтвлӓнӓ» сирӓт! Примитивизм! Пӓлет ма мары поэзиштӹ ак ситӹ? Интеллектуальность манмет уке! Ӓнгӹсӹр анжалтыш – сола шайылнышы куги гӹц пасна нимат ана уж. Эдем – вот эче мычаш яктеок пӓлӹдӹмӹ сӓндӓлӹк! Пыры эдемӹн йӓнгӹшкӹжӹ, ышышкыжы! Анжы, ма тӹштӹ ӹштӓлтеш, дӓ — сирӹ! Дӓ сӹлнӹ шаяштына «сӹлнӹ»-жӓт ак ситӹ. Седок эче поэзи корнышты цӱа-цӱа дӓ нӹлъяла веле кеӓш цаценӓ. У корнывлӓм ана кӹчӓл!
Ӹлӹж кешӹ Матвей угӹц цӓркӓжӹм темӓ.
— «У сем»-ӹм мӹнят лыдам, — манам. — Кӱ мам ум сирӓ, пӓлӹкӓлем, векӓт. Пӓлет, мам тӹлӓт келесем, сирӹзӹ-писатель?
— Мам? – тамамок пыт вычышыла Матвей вӹкем анжальы.
— Ӓштет, кодшы гӓнӓ «Эдемвлӓ дӓ ивлӓ»-м яжо маньыц. Ти роман тӹнӓмшӹ жеплӓн пиш келшен толын. Тӹнӓмшӹ кечӹм келгӹн анжыктен. А тагачы вет вес жеп! Пел курым лошты цилӓ вашталт пӹтен! Молнам марынвлӓ утларакшы солашты ӹленӹт. Тагачы халашты мары интеллигенци веле агыл, а проста пӓшӓзӹ мары халыкат йыштымактылеш. Тевеш мӓмнӓмок когыньнам нӓлӓш: «пырак лоэш шачынна, пырак лоэш кушкынна» маншаш. Урбанизаци лин. А кыце мары эдем тиштӹ ӹшкӹмжӹм шижеш? Кыце тӹдӹ ӹлӓ? Тевеш токарь-пекарь, милиционер дӓ пенсионер, шофер дӓ пӹркӓшӹк… Тидӹ гишӓн иктӓ книгӓм лыдынат? Уке вет? Тенге вот… Анжетӓт, Рожкинвлӓ, Атеевлӓ дӓ весӹвлӓӓт седок вырсы годшы дӓ вараракшы колхоз сола гишӓн веле сирӓт. А ма, сӓмӹрӹквлӓлӓн тидӹ пиш интересно, шанет? Нӹнӹлӓн тагачшы кечӓш ӹлӹмӓш книгӓвлӓштӹ келеш. Вот ма…
— Пӓлем, йӓ, — Матю манындалеш дӓ цӓркӓжӹм подылеш.
Мӹнь тӹдӹн ямдарым кидӹшкем нӓльӹм, этикеткыжым анжем. «Парламент» сирен шӹндӹмӹ.
— Шергӓкӓн ӓрӓкӓм нӓлӓтӹш. Оксажым кышты моат? – утларакшы шаям вес векӹ сӓрӓлӓш, ядам.
— Банкышты, — Матю ваштылеш. – А банкиремжӹ Вячеслав Эмгӓк ылеш.
Ам ынгылы тӹдӹн юморжым…
— Кыце тенге? Эмгӓкшӹ…
— А вот тенге! Книгӓ полкаштем тӹдӹн кӹжгӹ «Ойпого»-жы шалга. Алык марла. Седӹндон вӓтем ти книгӓм кидӹшкӹжӹ ак нӓл, нигынамат ак пач. Банк ганьок ӹнян вӓр. А мӹнь тӹштӹ оксам йӹвӹрт урдем. Кудлу шӹмшӹ страницышты. Окса керӓл лин колта, пачам дӓ нӓлӓм книжкӓ гӹц.
— А малын кудлу шӹмшӹ страницыжы?
— Мондымаш гӹцӹн, ороды! Йӱмӹ паштек моло кышты дӓ ма — цилӓ монден шуэт. А шачмы иэтӹм соок ӓштет.
Мӹнь юкынок ваштылам.
— Эмгӓк, манат… яжо писатель тӹдӓт ыльы… А пӓлет, Матю, Гитлерӹн ӹшкӹмжӹн банкиржӹ ылын. Ялмар фамилиӓн. Тӹлӓт нимат тидӹ ак ӓшӹндӓрӹктӹ?
— Ялмар… Элмар …Шурмар… Тидӹжӹм кыце пӓлет?
— Книгӓвлӓм лыдамат. А тӹнь ат лыд.
— Мӹнь книгӓвлӓм сирем.
Анжем, Матюэм ойхырал колтышы ганьы ли.
— Мӧк-мӧкшок мӹнят ам ыл. Мӹнят ма-шоным пӓлем. Теве Александр Дюма ӹлӹмӹ курымыштыжы кокшӱдӹ вӹцлӹ шӹм романӹм сирен. Кокшӱдӹ вӹцлӹ шӹмӹтӹм! А мӹнь кымытым… Уке, Дюмам мӹнь поктен ам шо…
— Ӹнянӓшӓт ак ли! Тидӹлӓн кыце пӓшӓлӓш келеш? Йыдет-кечет! Ито…
— Витю, тӹнь кынам-гӹнят «литературный негрвлӓ» гишӓн колынат? Тевеш кӹзӹтӓт «модный» руш писательвлӓ кок-кым книгӓм ижӹ ик иштӹ лыктыт. Детективвлӓм моло, маншаш. Так вот нӹнӹн «негрвлӓштӹ» улы! Мемуарвлӓштӹ лыдынам, пӓлет, Дюманат тӹ жепӹнок эче техень эдемвлӓ линӹт. Истори гӹц фактвлӓм тӹдӹлӓн цымыренӹт, сюжетӹмӓт шаненӹт, виктӓренӹт. Маныт, запятойвлӓмӓт вӓрешӹжӹ шӹндӹкӓл кенӹт. А мӹнь цилӓ ӹшке ӹштем! Ӹшкеок сирем, ӹшкеок пецӓтлем, ӹшкеок книгӓм лыктам дӓ ӹшкеок выжалем. Вот и шаналты… Творчество, ман!

(Пакыла лиэш)

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s