Якшар Калпак

(Шарль Перро дон Гримм шӱмбелвлӓн ямакышты негӹцеш спектакль)
Кырык марла Валери Микор кынештӓрен

Jashkar_KalpakМАДШЫВЛӒ:

Ямак колтышы
Якшар Калпак
Ӓвӓжӹ
Папажы
Пирӹ
Янгежзӹ (охотник)

Ямак колтышы : Ӹлен-ылын ик ӹдӹрӓш. Тӹдӹн лӹмжӹ Якшар Калпак ылын. Икӓнӓ тӹдӹлӓн ӓвӓжӹ якшар калпакым ырген пуэн ылын дӓ ти калпакшӹм изи ӹдӹрӓшет, утет-пӹтет, яратен. Седӹндонат вуйжы гӹц кыдашмыжат шоде, со тӹдӹм намалыштын. Якшар Калпак пиш пуры дӓ шамак колыштшы ӹдӹрӓш ылын. Ӹлӓшӹжӹ тӹдӹ авӓжӹ сага, шӹргӹ тӹрӹштӹ шӹнзӹшӹ пӧртӹштӹ, ӹлен.

(Сола пӧрт. Пӧрт анзылны пеледӹшвлӓ. Цылан окня анзылнат пеледӹш коршок каеш. Окня виш. Ӓвӓжӹ цыланышты йыштылеш.)
Ӓвӓжӹ: Якшар Калпакем, цеверем! Пӧртӹш пырыдоко!
Якшар Калпак (пӧртӹш кыргыж пыра): Ма, ӓвиэм?
Ӓвӓжӹ: Теведӓн, папиэтлӓн карзинеш шокшы кагыль дон шӹшер ямдарым пиштӹшӹм. Тӹдӹ церлӓнен колтенӓт, сӓй, качкаш ӹштӓшӓт ял вӹкӹжӹ шагал ак керд. Ти карзинӹм папиэт докы нӓнген кодай.
Якшар Калпак: Яра, нӓнген кодем, ӓвиэм. Торанжы йыдвашеш кодаш лиэш?
Ӓвӓжӹ: Йыдывшеш токына толат гӹнь, яжорак. Папиэтшӹлӓн вет кӓнӓлтӓш келеш. Кыце токыжы кемӹлӓ, корным ӓштет, сӓй?
Якшар Калпак: Седӹ, ӓштем. Ӓштӹде кыце, ӹне? Ти ялгорны мыч со кемӹлӓ, нигышкат карангаш ак кел.
Ӓвӓжӹ: Мане, нигышкат карангаш ак кел. Уке гӹнь, корным ат мом дӓ шӹргӹ лоэш ямат. Дӓ ӓштет вет, йӓлвлӓ донат попаш ак кел!
Якшар Калпак: Яра, ам попы. Тенгежӹ гӹнь мӹнь кыргыжам. Цеверӹн, ӓвиэм!
_ _ _ _ _
Ямак колтышы: Дӓ тенге Якшар Калпакна папажын пӧртшӹ докыла кеӓш тӹнгӓлеш. Кӓнгӹж кечет-цеверет. Якшар Калпак сусу паржы доно тӹргештӹл-тӹргештӹл кеӓ дӓ ӹшке шанен лыкмы мырыжым мыралтен колта.
Якшар Калпак:

Шӹргӹ лоэт дон кеӓш яжо,
Шӹргӹ лоэт кеӓш яжо!
Ваштар ӹлӹштӓш сотет дон!
Пеледӹшвлӓн цеверӹшты дон!
Сусу кеквлӓн мырымышты дон!

Ямак колтышы: Трӱкок кӹжгӹ пушӓнгӹ шайыц луды пирӹ лӓктӹн шагалеш…
Якшар Калпак (лӱдӹн, сӹгӹрӓл колта): Пирӹ! Луды пирӹ!
Пирӹ (кого ышмажы доно): Тевеш, тевеш вара, изи ӹдӹрӓш. Карзинешетшӹ мам вара намалат?
Якшар Калпак: Ам келесӹ. Йӓлвлӓ доно ӓвӓм попаш шӱдӹде.
Пирӹ: Итӓт попы, тидӹ пиш ышан согонь. Пуры кечӹ, мӹньӹн лӹмем Луды Пирӹ.
Якшар Калпак: А мӹнь Якшар Калпак ылам.
Пирӹ: Тевеш, ӹнде пӓлӹмӓт линӓ. Кышкы вара ашкедӓт, Якшар Калпак?
Якшар Калпак: Мӹнь папам докы кем. Тӹдӹ изиш ясы ылеш. Токыжы качкашыжы нӓнгем.
Пирӹ: Кышты вара папатшы ӹлӓлтӓ?
Якшар Калпак: Тӹдӹ шӹргӹ лоштыш сӓрӓнӹштӹ ӹлӓ. Тӹштӹ кого тум кушкеш дӓ пӹркем тӹшкӓвлӓ шалгалтат. Ти ялгорны мычкы кетӓт, токыжы миэн шоат.
Пирӹ: Лачокат ма? Лачокат? Пӓлет ма, Якшар Калпак? Ужат, теведӓн, махань цевер пеледӹшвлӓ кушкыт? Папат докы пеледӹш ӓршӓшӹм поген кет гӹнь, тӹдӹ пиш сусу лин колта. Техень цевер пелӹдӹшвлӓм ужын, папат тӧрӧк тӧрланен кеӓ дӓ ял вӹкӹжӹ шагалеш.
Якшар Калпак: Лачокат тӧрлӓна! Вет пеледӹшвлӓжӹ пишок цевер ылыт! Тау яжо согоньланет, пуры йӓнгӓн Луды Пирӹ! Тенгежӹ гӹнь, пеледӹшвлӓм погалалшаш!
Пирӹ (йойын анжылт): Мане, погалток, погалток, тотлы цевер цӓци…
Ямак колтышы: Якшар Калпак пеледӹшвлӓм погаш тӹнгӓлеш. Кидӹшкӹжӹ ик цевер пеледӹшӹм веле нӓлӹн шокта, кыце сӹнзӓжӹ эче цеверрӓк пеледӹшӹм ужеш. Карзин циц пеледӹшвлӓм поген шӹндӹмӹкӹжӹ ижӹ, крны гӹц каранг кемӹжӹм цакла. А пуры агылым шанен шӹндӹшӹ пирет, тӹ нӱжвец, папажын пӧрт яктеӓт миэн шоэш.
_ _ _ _ _
(Чепчик вуян папажы вӓрӹштӹ онгылаш яктеок ала доно ӹшкымжӹм левед вазын. Пирет амасам шолткалта.)
Папажы (янгылен шӹцшӹ юк доно): Тӹнь ылат ма, Якшар Калпак?
Пирӹ (вӹцкӹж юк доно): Мане, мӹнь, папиэм!
Папажы: Сыравач амаса сагашы пеледӹш коршокышты киӓ. Пырок пӧртӹш, шӧртьнӹ цӓциэм.
Пирӹ: Яра, папиэм.
(Пирӹ пӧртӹш пыра, вӓр докы толеш дӓ папам нелӹн колта. Тидӹ паштек чепчикшӹм вуешӹжӹ чиэн шӹндӓ дӓ ала доно ӹшкӹмжӹм левед, вӓрӹш кузен вазеш.)

Ямак колтышы: Шӹргӹ лоэш ямшы Якшар Калпакна корным мо дӓ тенге папажын пӧрт амасажы докы миэн шо.
Якшар Калпак (амасам шолткалтен): Папиэм, тӹн амалет ма? Тидӹ мӹнь ылам, Якшар Калпакет.
Пирӹ (ӹрдӓнгшӹ юк доно): Пыро, пыро!
(Якшар Калпак пӧртӹш пыра, вӓр докы толеш.)
Якшар Калпак: Шӓлӓ, папи! Мӹнь тӹлӓнет качкылдалашет кандышым. Дӓ, теве, анжалдоко, махань цевер пеледӹшвлӓм поген тольым! Погымем годымжы, корны гӹц каранг, шӹргӹ лоэш ямылдалат шоктышым, вӓк.
Пирӹ: Ой-ой-ой! Мане, корнышты куштылгынок ямаш лиэш. Но, пеледӓӹшвлӓэтшӹ, лачокшымат, цевервлӓ! Тевеш, стӧл вӹкӹ нӹнӹм пиштӓлӓлмӓ, а ӹшкежӹ, цӓциэм, вӓр тӹреш шӹнзӹлдӓл.
Якшар Калпак (Вӓр докы лишем): Ой, папиэм, ма вара тӹнь донет лин? Малын тӹньӹн пӹлӹшетшӹ техень кого?
Пирӹ: Тӹньӹн цевер юкетӹм яжоракын колаш манын, цӓциэм.
Якшар Калпак: Малын тӹньӹн сӹнзӓэтшӹ техень кого, папиэм?
Пирӹ: Тӹньӹн цевер шӹргетӹм прамойрак ужаш манын, мындыришкӓэм.
Якшар Калпак: Папи, малын тӹньӹн пӱвлӓэтшӹ техень коговлӓ?
Пирӹ (Тывыр-дувыр кӹньӹл шагалешӓт, Якшар Калпакым роалта): Тӹньӹм качкын колташ манын!
(Тенге пирӹ Якшар Калпакым шыкланен, нелӹн колта дӓ мӹшкӹр тӧп качкын шӹндӓӓт, угӹц вӓрӹш пырен вазеш. Шукыштат агыл неръюкын амален кеӓ.)
_ _ _ _ _
Ямак колтышы: Сӓрӓн пӧрт лишӹц янгежзӹ эртен ылын. Пӧрт кӧргӹ гӹц неръюкын амалымы юкым колешӓт, папа доно, тама лиӓлтӹн, сӓй, шаналта. Седӹндонат йӹвӹрт окня вашт анжалеш.
Янгежзӹ: Ышет кеӓ! Вӓрӹштӹ пирӹ амала! Тӹдӹ папам качкын колтен, сӓй? Йӹлерӓк, пӹсӹнрӓк, палшаш келеш!
(Янгежзӹ ялварня мыч пӧртӹш пыра дӓ пирӹм вуйжы гӹц рашкалта, тӹдӹжӹн шамжат ямеш. Вара пӱштӹржӹ гӹц кӹзӹм лыктеш дӓ пирӹн мӹшкӹржӹм пачын шуа. Тӹшец Якшар Калпак лӓктӹн вазеш.)
Якшар Калпак: Кого тау, пуры йӓнгӓн янгежзӹ! Ти йой пирӹ мӹньӹм качкын колтыш. Папиэмӓт эче мӹшкӹрӹштӹжӹ.
(Янгежзӹ папажылан лӓктӓш палша.)
Папажы: Ой-ой-ой! Пирет кыце мӹньӹм алталыш. Мӹнь тӹнь ылат машанышым! Яра веле ытаралтна, кого тау, тӹлӓнет, янгежзӹ!
Янгежзӹ: Ти лӱдӹш пӓшӓлӓн мычашым кандыман. Ӓлдок, когорак кӱ маклакавлӓм намал толына!
(Янгежзӹ, папажы дон Якшар Калпак тӱгӹ лӓктӹн, кӱ маклакавлӓм намал пырат.)
Янгежзӹ: Тенге ӹнде ти кӱвлӓм пирӹн понгыжалтмыжы якте, мӹшкӹрӹшкӹжы оптен шӹнденӓ!
Папажы: Якшар Калпакэм, цӓциэм, шкатулкы гӹц им дон шӹртӹм нӓлӓй.
(Якшар Калпак тенгеок ӹштӓ дӓ пирӹн мӹшкӹржӹм ырген шӹндӓ. Тидӹ паштек кымытынат шӹлӹн шӹнзӹт дӓ пирӹн понгыжалтмыжым вычат.)
Пирӹ (кӓрнештӹл): Ух-х. Кыце тотлын амалышым. Малын вӓл тенге вуемжӹ каршта!? Мӹшкыремӓт кӹзӹ доно вуйта шыркедӓ. Ти шонгы папан лувлӓжӹ, сӓй, техень кашаргывлӓ.
(Пирӹ лыпшалт-лыпшалт, пӧрт гӹц лӓктӹн кеӓ.)
Ямак колтышы: Тидӹ паштек тӹ шӹргӹштӹ Луды Пирӹм иктӓт ужде. Попат, вуйта, тӹдӹ кого мӹшкӹржӹ доно вӹдӹш вален кен. Тенге Якшар Калпак, пирӹ гӹц лӱддеок, папажы докы шукы гӓнӓ эче каштын.

(Спектакль пӹтӓ. Мадшывлӓ анжышывлӓ анзыкы кымалаш лактӹт.)

Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

1 отзыв на “Якшар Калпак

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s