Бремен хала музыкантвлӓ

Ик марын лӹшӓгӓжӹ ылын, кыды улы курымжым и гӹц ишкӹ нелӹ пӹрцӹ мешӓквлӓм вӓкшӹш шыпштен. Шонгы линӓт, тӹдӹн вижӹ шылен дӓ хозаланжы ярдымы лин. Седӹндонат тӹдет лӹшӓгӓжӹм пукшыдеок коден – тек тӹдет качде кола. Но лӹшӓгӓ тидӹм цаклен дӓ нӓлӹнӓт, хозажы дорц шӹлӹн, Бремен халашкыла кеӓш тӓрвӓнен. Тӹштӹжӹ тӹдет музыкант лиӓш шанен шӹнден ылын.
Шукымат ӹш эртӹ, кыце лӹшӓгӓ корны тӹрӹшты нелӹн шӱлен кишӹ сонар (охотышты кычылтмы) пим ужын колтыш. Тӹдӹжӹ вуйта моч гӹц кемешкӹжӹ кыдалышт ситӓрен ылын.
— Мам вара тенге шӱлештӹлӓт, тӓнгем? – лӹшӓгӓэт ядеш.
— Мам вара шӱлештӹлӓшӹжӹ агыл? – пиэт вӓшештӓ. – Шонгемӹнӓмӓт, ялвлӓэм молнамшы гань пӹсӹвлӓ агылеп, сонар пи пӓшӓм ӹнде ӹштӓш куштылгы агыл, седӹндонат хозаэм мӹньӹм пуштын шунежӹ ылят, мӹнет кышкы сӹнзӓэм анжа, тӹшкӹ кыдал шӹльӹм. Кышты вара мӹнь ӹнде киндӹ тӓреш пӓшӓм моам?
— Пӓлет ма? – лӹшӓгӓ тӹнӓм келесӹш. – Мӹнь ӹшкежӹ Бремен халаш тыпкем, тӹш шоамат, музыкантеш тӓрлӓлтӓм. Ӓлок сагаэм, тӹнят тенге музыкант лиӓт. Мӹнь лӱтнам шакташ тӹнгӓлӓм, тӹньжӹ тӹмӹрӹм лыпшен кердӓт. Пиэтлӓн ти шанымаш мелешӹжӹ ли дӓ тенге нӹнет иквӓреш пакыла тӓрвӓневӹ.
Шукыштат агыл корны покшалны котим ужын колтевы. Тӹдӹжӹ вуйта кым кечӹ пачелӓ-пачелӓ юр юрын — ойхы гӹцӓт ойхын кайын.
— Ма вара тӹнь донет, ӧршӓн (усиӓн) тӓнг? – лӹшӓгӓ тӹдӹн гӹц ядеш.
Кӱ вара ӹлӹмӓш мычашыжын толмыжым цаклен, сусужы лин кердеш? Пӱвлӓэм шымалт пӹтенӹт, шукыштат агыл, улыжат шӹгӹлялт вазеш, кӹзӹт ӹнде калям кычымы вӓреш, мелӹнок какмака вӹлнӹ мырлен киэм, седӹндонат хоза вӓтем мӹньӹм вӹдӹш валтен колтынежӹ. А мӹнь, нӓльӹмӓт, шӹльӹм. Кышкы кемӹлӓжӹм веле ам пӓлӹ, иктӓт ак келесӹ.
— Ӓлок сагана Бременӹш, тӹнь вет музыкышты ородыжок ат ыл, тӹштӹ музыкантеш тӓрлӓлтӓт. Котилӓн техень шая пишок мелешӹжӹ ли. Тенге нӹнет иквӓреш пакыла тыпкевӹ.
Кен-кен, кым шӹлшет ик кого кудвичӹм эртӓт ыльы. Тӹштӹ капка вӹлнӹ ӓптӓн шӹнзен дӓ кыце кердӹн мырен — логержӓт кышкедӓлт кеӓ ганьок.
— Мам вара тенге кӓрет? – лӹшӓгӓ тӹдӹ гӹцет ядылдальы? – Тӹнь донет тама лин ма?
— Тагачы тыгыр мышмы кечӓт, кошкыжы манын, яжо игечӹ гишӓн увертӓрем. – А рушӓрнян токына хынавлӓ толшашлык ылыт дӓ хоза вӓтӹ кухаркыланжы иргодым мӹнь гӹцем жаркойым ӹштӹктӹнежӹ. Тагачы вадеш мӹньӹн вуем роалшашлык ылыт. Седӹндонат кердӓмӓт эче, моч гӹц кемешкем кӓрӓш цацем.
— Ох-ох, якшар кекрек, — лӹшӓгӓ келесӓльӹ. – Ӓлок лучи сагана! Мӓ Бременӹш корнынам кыченӓ. Тӹштӹ сойток колымаш гӹц яжоракым тамам дӓ моат. Тӹньӹн юкет пишок раскыды дӓ иквӓреш мыралтен колтенӓ гӹнь, цуратат иктӓ-ма дӓ лӓктеш. Ӓптӓнлӓн ти шая мелешӹжӹ ли дӓ тенге нӹнет нӹлӹтӹн пакыла тӓрвӓневӹ.
Ик кечӹштӹ нӹнӹ Бремен хала якте шон ӹш кердеп, вады векӹлӓ шӹргӹ якте шоэвӹ, тӹштӹ нӹнӹ йыдвашт амален лӓктӓш лиэвӹ. Лӹшӓгӓ дон пи кого пушӓнгӹ лӹвӓлӓн амалымы вӓрӹштӹм моэвӹ, коти укш вӹлнӹ олак вӓрӹм мо, а ӓптӓн яжорак вӓрӹм моаш, сек кӱш чонгештен кузыш. Амален кемӹжӹ анзыц ӓптӓнет нӹл монгырыш тӹшлен анжальы дӓ тагышты мӹндӹрнӹ тылип ганьым цаклен колтыш. Тиштӹ, тагышты мӹндӹрнӹ агыл тамахань пӧрт лишӓшлык, манын тӓнгвлӓлӓнжӹ увертӓрӹш.
— Тенгежӹ гӹнь мӓ тӹшкӹлӓ кешӓшлык ылына, ти амалымы вӓрнӓ дон мӹнь изишӓт довольна ам ыл, — лӹшӓгӓ пелештӓльӹ. Пиӓт ваштареш ылде дӓ ӓнят тӹштӹ иктӓ-кок лу маклакам моаш лиэш манын шаналтыш. Вара тӓнгвлӓ тылип монгырышкыла тӓрваневӹ. Тылжы со сотынрак дӓ сотынрак кайын дӓ тенге нӹнет кого корны шолывлӓн пӧрт лишкӹштӹ толын шагалевӹ. Лӹшӓгӓэт, кыды нӹнӹ гӹц сек кого кӓпӓн ылын, окня лиш миэн, пӧрт кӧргӹш анжальы.
— Мам вара ужат, луды ыжга? – ӓптӓн ядылдальы.
— Мам ужам? – лӹшӓгӓэт вӓшештӓ. – Тотлы качкыш-йӱмӓш дон циц стӧлӹм ужам. Йӹржӹ шолы йолдуквлӓ шӹнзӓт дӓ веселӓйӓт.
— Тидӹжӹ мӓлӓннаӓт уты агыл ылнежӹ, — ӓптӓн пелештӓльӹ.
— Мане, мане. Мӓӓт тӹштӹ ылына ылгецӹ, — лӹшӓгӓ шӱлӓлтӹш.
Тидӹ паштек кыце пӧрт гӹц йолдуквлӓм поктен лыкташ лиэш, шанаш тӹнгӓлевӹ. Вырт эртӹшӓт, шаненӓт лыктевӹ. Лӹшӓгӓ кок яла шагалят, анзыл ялвлӓжӹм окня анзыкы чымалтыш, пи лӹшӓгӓн тупышкыжы тӹргештӹш, коти пи вӹкӹ кузен кеш дӓ ӓптӓн коти вӹкӹ чонгештен кузыш. Тенге ӹштӹмӹкӹштӹ, цилӓнӓт иктӧр семӹм тӹнгӓлевӹ. Лӹшӓгӓ сынцалын, пи оптен, коти мӓуклен, ӓптӓн мырен. Тидӹ паштек цилӓнӓт окня вашт пӧрт кӧргӹш шыралтевӹ – охоницӓ юк веле тьонге шактен коды. Ӧрт кешӹ когогорны шолывлӓэт ышма кӓрен вӓрӹштӹ гӹц кӹньӹл шагалевӹ. Токышты тамахань мӧмӧ толын манын нӹнет шаненӹт. Лӱдмӹ парышты доно шӹргӹш шӹлӹн кыргыжевӹ. А нӹл тӓнгет стӧл лош шӹнзевӓт, шӓрӹштӹм теммешкӹштӹ ма стӧл вӹлнӹ ылын, качкаш тӹнгӓлевӹ. Тенге качкыныт, тӹлзеш анзыкыла вӓк качмышты ситен кердӹн. Качкын теммӹкӹштӹ, сем мастарвлӓэт тылым йӧртевӹ дӓ цилӓнӓт ӹшкӹлӓнӹштӹ олакрак амалымы вӓрӹм кӹчӓлӓш тӹнгӓлевӹ. Тенге кыце нӹнӹлӓн йӧнӓнрак ылын. Лӹшӓгӓ — кудвичӹштӹ олым ара сага, пи – амаса шайылны, коти — камин вӹлнӹ, а ӓптӓн гӹнь — потолык сага, равышты. Кужы корны паштек цилӓнӓт янгыленӹтӓт, пишок йӹле амален кевӹ.
Йыдпел паштек пӧртӹм кодышы когогорны шолывлӓэт тыл йӧртӹмӹм, тӹштӹ лӹплангмӹм цаклевӹ. Тидӹ паштек нӹнӹн вуйлатышышты келесӹш:
— Ма ямшаш, кыце тенге мӓмнӓжӹм лӱдӹктен кердевӹ? Тенге лишӓшлык агыл ыльыш.
Келесӹшӓт, ик йолдукым пӧртӹм анжалаш колтыш. Тӹдӹжӹ, йӹрвӓш тыр ылмым цаклышат, пӧртӹш пырыш, соты лижӹ манын, цыланыш тылым чӱктӓш кеш. Котин сӹнзӓвлӓжӹм йылышы тылшол ылыт машаненӓт, тӹшкӹ спичкӓжӹм керӹльӹ. Котинӓжӹ гӹнь техень масаквлӓм изишӓт яратыде ылын. Тӹдӹ йолдук вӹкӹ тӹргештӹш дӓ шӹргӹжӹм (лицӓжӹм) ыдыраш тӹнгӓльӹ. Лӱдмӹ паржы доно йолдукет цылан гӹц тӱгӹ кыргыж лӓкнежӹ ыльы, но амаса шайылныш пи кӹньӹл шагалят, тӹдӹм ялжы гӹц пырыл колтыш. Кудвичӹ вашт кыргыжмыжы годым, олым ара сага шалгышы лӹшӓгӓ тӹдӹм цаткыдын чымал пуш. Техень тымашам колын, пушӓнгӹ вуйышты ӓптӓнӓт понгыжалты дӓ царгата юкшы доно сӹгӹрӓл колтыш:
– Ку-ка-ре-ку!
Йолдук ялгавалжы веле кайын коды, кыце кердмӹн шӹргӹ лош мырыктыш. Тӹшкӹ шон, атаманланжы докладывайыш:
— Пӧртӹштӹ тамахань пӧрт иӓ! Тӹдӹ ышлен-ышлен вӹкем тӹргештӹш дӓ кужы кӹчвлӓжӹ доно цилӓ шӹргӹмынем ыдырен пуш. Амаса шайылны тамахань мары шалгыш, тӹдӹ кӹзӹжӹ доно ялем шырал колтыш. Кудвичӹштӹ лӱдӹшлӓ кого шим мӧмӧ вычен, тӹдӹ мӹньӹм тум кестен дон рашкалтыш. Левӓш вӹлнӹ келтымӓшвлӓн судьяшты «ти йолдукым кычыда дӓ токем кандыда!» манын саслен шӹнзӓ. Ти келтӹмӓш пӧрт дорц цуц ытлышым. Тидӹ паштек тӹ йолдуквлӓэт тӹ пӧртӹш пырыделыт. А Бременӹш кеӓш лӓкшӹ музыкантвлӓлӓн йолдуквлӓн пӧртӹштӹ мелешӹштӹ ылын, тенге нӹнет тӹшӓк ӹлӓш кодыныт.

Ти ямакым Гримм шӱмбелвлӓ, Якоб дон Вильгельм 1884-шӹ ин сиренӹт. Кырык марла Валери Микор йӧндӓрен.

Реклама
Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s