Шӧртньӹ комбы

Shortno_komboӸлен-ылын ик мары. Тӹдӹн кым эргыжӹ ылын, сек изижӹ Ородишкӓ лӹмӓн. Тӹдетӹм мыскыленӹт, ваштылыныт, лач ородешок ужыныт. Икӓнӓ кого ӹзӓжӹ шӹргӹш пу йӓмдӹлӓш кеӓш лин, ӓвӓжӹ тӹдӹлӓн, мӹшкӹржӹ ӹнжӹ шужы манын, корнешӹжӹ тотлы выжгата кагыль дон ямдареш яжо пышкыды ӓрӓкӓм оптен пуа. Тӹдет шӹргӹш толешӓт, ронгыж (сӧдӧй) вуян марым вӓшлин шагалеш. Марет тӹдӹн доно пурештӓӓт, попаш тӹнгӓлеш:

— Мӹнь пиш шужен шӹнзӹнӓм, йӱмемӓт шон шӹнзӹн, мӹлӓнем кӹшӓнӹштӹш кагыль лаштыкетӹм пуай дӓ ик подылтыш ӓрӓкӓэтӹм. Но ышан эргӓшет вӓшештӓ:

— Кагыльэм дон ӓрӓкӓэм пуэм гӹнь, ӹшкӹланемжӹ вет нимат ак код. Ашкедок корнет доно.

Тенге ронгыж вуян эдемет нимадеок кодеш, а ышан эргӓшет пакыла ашкедеш. Тӹдӹ пушӓнгӹм роаш тӹнгӓлеш. Таваржы доно роал веле шокта, кыце тӹдет кидӹшкӹжӹ вӓрештеш. Шушыргышы кидӓнет, тӹдӹ токыжы тӓрвӓнӓ.

Вара шӹргышкӹ покшал эргӹ тӓрвӓнӓ, ӓвӓжӹ, ӹзӓжӹ семӹньок тотлы выжгата кагыль дон ямдареш яжо пышкыды ӓрӓкӓм оптен пуа. Тӹдӓт корныштыжы ронгыж ӱпӓн марым вӓшлин шагалеш, кыды тӹдӹ гӹц кагыль лаштык дон подылтыш ӓрӓкӓм ядеш. Покшал эргӹжӓт ышан ылынат, марылан вӓшештен:

— Тӹлӓт пуэм гӹнь, мӹлӓм чӹдӹрӓк вӓрештеш. Корнет доно ашкедок!

Тенге марет нимадеок кодеш, а покшал эргӹ пакыла ашкедеш. Но мам ӹштет — тӹдӹн донат самынь лиӓлтӹ: кок-кым гӓнӓ веле пушӓнгӹм роал шокта, кыце таваржы ялышкыжы вӓрештеш, токыжат, вӓк, тӹдӹм намал кеӓш вӓрештӹн.

Тидӹ паштек Ородишкӓэт попаш тӹнгӓлеш:

— Ӓтиэм, мӹнь иктӓ-рӓдӹ дӓ шӹргӹш пум йӓмдӹлӓш кен кердӓм?

Ӓтяжӹ тӹдӹлӓн вӓшештӓ:

— Теве, ӹзӓтвлӓэт шӹргӹш каштыныт дӓ ӹшкӹмӹштӹм веле шушыртен толыныт — мам вара тӹлӓнет шӹргӹтӹ ӹштӓшӹжӹ, сойток нимат ат мышты.

Ородишкӓэт, ӓтяжӹм нерат ӹштӹмешкӹжӹ, тӹдӹм шӹргӹш колташ сарвален.

Варажы ӓтяжӹ манеш:

— Ну, тенгежӹ гӹнь кеок, ӓнят ышанрак лиӓт.

Ӓвӓжӹ тӹдӹлӓн корнешӹжӹ шапы руашеш кӱэштмӹ дӓ йылыш пындашан кукшы кагыль дон шапы сырам оптен пуа. Ородишкӓэтӓт шӹргӹшкӹ миэн шоэш дӓ тӹштӹ ронгыж ӱпӓн марым вӓшлин шагалеш. Тӹдет Ородишкӓэт доно пурештӓлешӓт, ядеш:

— Кагыль лаштык дон ямдарет гӹц подылтышым пуэн кердӓт? Мӹньӹн мӹшкӹрем пиш щужен шӹнзӹн дӓ йӱмемӓт шоэш.

Ородишкӓэт вӓшештӓ:

— Мӹньжӹн вет шапы руашеш кӱэштмӹ дӓ йылыш пындашан кукшы кагыль дон шапы сыраэм веле улы. Тидӹм ярыктет гӹнь, шӹц, качкылдалына.

Теве, нӹнет шӹнзӹт, Ородишкӓэт кагыльжым лыктеш, а тӹдӹ техень выжгата дӓ тотлы ылын, шапы сыражат пышкыды тотлы ӓрӓкӓш сӓрнӓлт кен.

Тенге коктын качкылдалевӓт-подылалевӓт, ронгыж ӱпӓн марет манеш:

— Пуры йӓнгӓн ылатат, мелӹнок мӹлӓнем качкашем пушыцат, мӹнь тӹньӹм цӓшӓнӹм ӹштӹнем. Теведӓн, шонгы пушӓнгӹ шалга, тӹнь тидӹм роэн урыктен шу дӓ тӹдӹн важ лоштыжы тамам моат. Тидӹ паштек ронгыж ӱпӓн марет цеверлӓсӹшӓт, кен колтыш.

Ородишкӓэт кешӓт, пушӓнгӹм роаш тӹнгӓльӹ, тӹдӹжӹ урын валышат, важ лоштыжы комбы кайын колтыш. Кобын цилӓ пынжы шӧртньӹ гӹц ылын. Тӹдӹм конгыла лӹвӓкӹжӹ нӓлӹн, Ородишкӓ корнышкыжы тӓрвӓнӹш, корны тӹрӹштӹш хына пӧрт якте шоат, тӹшӓк амалаш кодаш шаналтыш. Хына пӧрт хозан кым ӹдӹржӹ ылын. Комбым ужын, махань ӧрӹктӓрӹшӹ кек, нӹнент шаналтевӹ дӓ кымытыныштынат ик шӧртньӹ пын гӹц цӹвештен лыкмышты шон колтыш.

Ӹдӹрвлӓ логӹц сек когожы шаналтыш: «Йӧн веле лижӹ, мӹнь сойток ик шӧртньӹ пыным ӹшкӹлнем шыпшын лыктам». Ородишкӓэт тӱгӹ лӓктӹлӓлмӹкӹжы, ӹдӹр комбын шылдыржым тӹкӓл веле шокта, кыце парнявлӓжӹ комбы тервен пижӹн шӹнзӹт. Шукыштат агыл когорак шыжаржы толеш, тӹдӓт шӧртньӹ пыным цӹвештен лыкнежы ылын; ӓкӓжӹм тӹкӓл веле шокта, кыце тӧрӧк тервенжӹ пижӹн шӹнзеш. Ӹнде шӧртньӹ пынлан сек изи шыжарыштат тольы, ӓкӓжӹвлӓ тӹдӹлӓн саслаш тӹнгӓлевӹ:

— Каранг! Токына ит ми, ит тӹкнӹ!

Малын нӹнӹм тӹкӓлӓш ак ли, шыжыарышты изишӓт ынгылыде дӓ ӓкӓвлӓжӹ сага лиӓш цацышы ӹдӹрет, токышты пӹсӹн толешӓт, кидшӹм виктӓлтен, ик ӓкӓжӹ тервен пижӹн шӹнзеш. Тенге ӓкӓк-шыжараквлӓ комбы сага йыдыштым эртӓрӓт

Ирок Ородишкӓэт комбыжым нӓлешӓт, корнышкыжы лӓктеш, паштекшӹ кым ӹдӹрӹн льыпкымышты изишӓт тӹдӹм ӧрӹктӓрӹде. Кыш Ородишкӓ ашкедеш, тӹш ӹдӹрвлӓлӓн кеӓш вӓрештӹн. Ныр корнышты попым вӓшлин шагалыт, техень ашкедшӹ арам ужешӓт, тӹдет попаш тӹнгӓлеш:

— Изишӹжӹмок шеклӓнӓлдок, намысдымы ӹдӹрвлӓ! Мам вара ти млоца тервен кымытын ижӹ пижӹн шӹзӹндӓ? Ӹдӹрвлӓм шагалташ манын, изи ӹдӹрӹн кидшӹм роалта, дӓ седӹ, ӹшкежӓт ӹдӹр тервен пижӹн шӹнзеш. Тенге тӹдӹлӓнӓт паштекӹшӹ кыргыжаш вӓрештӹн.

Шукыштат агыл, корнышты пономарьым вӓшлин шагалыт. Тӹдет кым ӹдӹр паштек кыргыжшы попым ужын колтаат, ӧрмӹ паржы доно сӹгӹрӓл колтӓ

— Эй, ватюшкы, кышкы тенге талашедӓ, ӓштедӓ вет, тагачы мӓ тетям хӹрестӹшӓлык ылына? — ватюшкым ытараш манын, лишкӹжӹ кыргыж миӓӓт, шокшыжы гӹц роалта дӓ ….. Келеш вет, тӹдӓт пижӹн шӹнзеш.

Вӹзӹтӹн ик арашты пачелӓ-пачелӓ ашкедмӹштӹ годым, ныр гӹц толшы, кольмывлӓм пулыш вӹлнӹштӹ намалшы, кок сола марым вӓшлит. Ватюшкет мӓмнӓм, пономарь дон когоньнам, ытарыда манын, нӹнӹлӓн сӹгӹрӓл колта. Нӹнетшӹ пономарьым тӹкӓл веле шоктат, кыце коктынат пижӹн шӹнзӹт — ӹнде Ородишкӓ дон комбы паштек шӹмӹтӹн кыргыжыныт.

Тенге Ородишкӓэт халаш миэн шоэш, а тӹштӹ кугижӓ вуйлатен, кыдын ӹдӹржӹ ылын. Тӹдӹжӹ тергӹшӹ дӓ со ойхан ылын, ик эдемӓт тӹдӹм ваштылтен кердде, седӹндонат кугижӓ кӱ ӹдӹрем ваштылтен кердеш, тӹдӹлӓн марлан пуэм манын указым лыктын.

Ородишкӓнӓ тидӹ гишӓн пӓлен нӓлешӓт, комбыжы дӓ паштекшӹ пижӹн шӹцшӹ ара доно принцессы докы ашкедеш. Принцессет пижӹн шӹцшӹ

пачела-пачелӓ кыргыжшы эдемвлӓм ужын колтаат, ваштылаш тӹнгӓлеш. Шӓржӹм темеш ваштыльы. Тенге Ородишкӓнӓ кугижӓ гӹц ӹдӹржӹм марлан пуаш яды. Но кугижӓлӓнжӹ веле техень вингӹ изишӓт мелешӹжӹ ылде, седӹндонат тӹдет ма-шон вирвлӓм шанен лыктын.

— Ӧлвӓлнем маняр виноэм улы, тӹдӹм икӓнӓштӹ йӱн кердшӹ эдемӹм тиш кандет гӹнь, ӹдӹрем нӓлын кердӓт, — кугижӓэт манеш.

Ородишкӓнӓ шӹргӹштӹш ронгыж ӱпӓн марым ӓшӹндӓрен колта. Ӓнят токыжы келдӓлмӹлӓ манын, шаналта. Тенге, нӓлешӓт, шӹргӹш ашкедеш, лач тӹ вӓрӹшток, кышты пушӓнгӹм урыктен, тамахань марым ужым колта. Вӹлецӹн анжалок, тӹдӹн ойхырымыжым цаклаш лин. Мам вара тенге ойхырет манын Ородишкӓнӓ тӹдӹ гӹц ядылдалеш. Тӹдӹжӹ вӓшештӓ:

— Мӹньӹн пиш кого йӱмем шоэш. Нима донат йӱн ам тем, ӱштӹ вӹдӹм йӱн ам керд, ик поцка вином йӱн колтышым гӹнят, шӹм тем. Ик поцкаэтшӹ вет мӹлӓнем ӹрен шӹцшӹ кӱ маклака вӹкӹ патькалтыш вӹдӹм йӧрӓлмӹ гань веле.

— Мӹнь тӹлӓнен палшен кердӓм, — манеш Ородишкӓнӓ. — Ашкед паштекем, кыш гӓнгем, тӹштӹ шӓрет теммешкӹ йӱн кердӓт!

Ородишкӓ ти марым кугижӓн кудвичӹшкӹжӹ нӓнгеӓ. Ӧлвӓкӹ валатат, кого поцкавлӓ докы толын, виноэтӹм йӱаш тӹнгӓлеш. Шукым йӱ, мӹшкӹржӓт кузен шӹцмеш. Кечӓт ӹш эртӹ, кугижӓн вино ӧлвӓлжӹм тӹдӹ охыремдӹш.

Ородишкӓнӓ ӹнде кокшы гӓнӓ кугижӓ гӹц ӹдӹржӹм марлан пуаш ядеш, тӹдӹжӹ шӹдешкен веле колта: «Кыце техень лӹмӓн млоцалан ӹдӹржӹм пуэнжӹ кердеш?» Тенге кугижӓэт у йой заданим пу: Ородишкӓ техень эдемӹм мошашлык, кыды кырык гань кого сыкырым качкын колтышашлык.

Шукым шаныдеок, Ородишкӓнӓ шӹргӹш ашкедӹ; тӹштӹ тамахань мары ойхырен шӹнзен, кӹдӓлӹштӹш ӹштӹжӹм тенге ӹштен шӹнден, мӹшкӹржӹ воксьокат охыр шаналташ лин. Тӹдет попаш тӹнгӓлеш:

— Мӹнь пиш шужен шӹнзӹнӓм, ик камака сыкырым качкын колтышым — сойток ам тем! Качде колаш ӹнжӹ ли манын, ӹштемӹм цаткыдынрак дӓ цаткыдынрак веле ялшташ вӓрештеш. Качкам гӹнят, темӹн ам керд!

Ородишкӓнӓжӹ техень шаялан пишок ӧрӹн колта дӓ пелештӓ:

— Тенгежӹ гӹнь, ӓлок сагаэм, тӹштӹ мӹшкӹр тӧп качкын кердӓт.

Коктын кугижӓ кудвичӹш миӓт, а тӹштӹ цилӓ кугижӓ кымдем гӹц лашашым шыпштен, кырык гань кого ара сыкырвлӓм ӹштен шӹнденӹт; шӹргӹ марет ти кырык лиш тольыат, качкаш тӹнгӓльӹ — цилӓ сыкыр араэт ик кечӹшток ямы. Ородишкӓнӓ ӹнде кымшы гӓнӓ кугижӓ гӹц ӹдӹржӹм пуаш яды. Кугижӓжӹ веле: «Кыце ти ороды гӹц ытлалташ лиэш?» шаналтышат, тӹдӹ гӹц корабльым кандаш ядеш, техеньӹм, кыды вӹд мычкат, рок мычкат каштын кердеш.

— Техень корабль доно токем толат гӹнь, — тӹдет Ородишкӓлӓн манеш, — ӹдӹрем тӧрӧк тӹлӓнет марлан пуэм.

Ородишкӓнӓ тӧрӧк шӹргӹш ашкедӹ; тӹштӹ ронгыж ӱпӓн мары шӹнзен, кыдын доно ик гӓнӓ йылен шӹцшӹ пындашанн кагыльжым качкын дӓ шапы сыражым йӱн. Тӹ марет попаш тӹнгӓлеш:

— Икӓнӓ мӹньӹм тотлы кагылет дӓ пышкыды ӓрӓкӓэт доно хыналыктышыц, седӹндонат тӹлӓнет палшынемӓт, вӹд да рок мыч каштын кердшӹ корабльым пуэм. Шужен шӹцмем годым мӹньӹм шотеш пиштен, палшышыцат, тидӹм ӹштем.

Тенге шӹргӹ мары Ородишкӓлӓн корабльым пуш. Кугижӓ ти корабльым ужын, ӹдӹржӹм марлан пумы ваштарешӹш ли. Кого сӱанӹм ӹштенӹт, кугижӓн колымыжы паштек Ородишкӓ кугижӓ лин, вӓтӹжӹ дон коктын кужы курымым цӓшӓн ӹленӹт дӓ тетявлӓштӹм куштенӹт.

Гримм шӱмбелвлӓн ямакыштым Валери Микор кырык марлангден

Реклама
Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s